யஹ பூத கா ப்ரகரண பீ ஹை ஜோ இஸ உபந்யாஸ மஹஜ மர்டர மிஸ்ட்ரீ யா ஜாஸூஸீ உபந்யாஸ பநாநே ஸே ரோகதா ஹை। இஸமேஂ நாயக கே ஸஹாயக கோஈ ஔர நஹீஂ பூத ஹைஂ। யஹ கல்பநா ஔர பைஂடேஸீ கீ நயீ உடாந ஹை ஜிஸமேஂ லேகக காமயாப ஹை। ஸச தக பஹுஂசநே கே கஈ ராஸ்தே ஹோ ஸகதே ஹைஂ ஔர ஜோ ரசநாகார ஸச தக பஹுஂசநே கீ ஜோ விதி ஔர மார்க சுநதா ஹை வஹீ தய கரதா ஹை கி உஸகீ ரேஂஜ க்யா ஹை, தூஸரே யஹ கி ஜோ பீ உபகரண உஸநே ஸச தக பஹுஂசநே கே லிஏ சுநே ஹைஂ உஸகா இஸ்தேமால கிஸ ஹத தக ஔர கிதநீ ஸபலதா ஸே கரதா ஹை। கோஈ தூஸரா ஹோதா தோ ஏக ஹீ பூத ஸே காம சலா லேதா ஔர அலாதீந கே ஜிந்ந கீ தரஹ லகபக ஸர்வஸக்திமாந பநகர அபநே மாலிக கீ தமாம மாகோஂ கோ பூரா கர தேதா, கிந்து இஸமேஂ ஏகரஸதா கா கதரா ஹோ ஸகதா தா தூஸரே இஸமேஂ பூத கீ ஸீமாஏஂ தய கரகே லேகக நே பூதோஂ கீ கார்யப்ரணாலீ ஔர ஸீமாஓஂ ஔர ஸஂபாவநாஓஂ கா ஏக ஸாஸ்த்ர தையார கர தியா ஹை। உபந்யாஸ மேஂ கஹா கயா ஹை-‘பூதோஂ மேஂ கிஸ்ஸகோஈ கீ ரிலே பரம்பரா ஹை, கம ஸே கம மேரே பூதோஂ மேஂ தோ ஹை ஹீ। ரிலே ரேஸ கே தாவகோஂ கீ தரஹ வே அபநா ஹிஸ்ஸா தௌட சுகநே கே பாத கதா தூஸரே வ்யாஸ கோ தமா தேதே ஹைஂ। விஸேஷ பாத யஹ ஹை கி ஹர வ்யாஸ கிஸீ கதாவாசக கீ தரஹ இஸ தரஹ கதா கஹதா ஹை கி லகதா ஹீ நஹீஂ கி கோஈ கதா டுகடோஂ மேஂ கஹீ ஜா ரஹீ ஹை।’ (ராய, விபூதி நாராயண, ப்ரேம கீ பூத கதா, பாரதீய ஜ்ஞாநபீட, தீஸரா ஸஂஸ்கரண, 2012, பர்ஷ்ட 77)புஸ்தக-ப்ரேம கீ பூதகதா/உபந்யாஸ/லேகக-விபூதி நாராயண ராய/ ப்ரகாஸக-பாரதீய ஜ்ஞாநபீட, 18 இஂஸ்டீட்யூஸநல ஏரியா, லோதீ ரோட, நயீ தில்லீ-110003/ ப்ரதம ஸஂஸ்கரண-2009/தர்தீய ஸஂஸ்கரண-2012மூல்ய-150 ருபயே'ப்ரேம கீ பூதகதா' மேஂ கதாநக கோ ஜிஸ திலசஸ்ப டஂக ஸே வ்யக்த கியா கயா ஹை வஹ பாடகோஂ கோ ஆத்யோபாஂத ஏக பைடக மேஂ உபந்யாஸ கத்ம கரநே கோ ப்ரேரித கரதா ஹை। ஏக பார இஸகே பூதோஂ கே கார்ய-வ்யவஹார கே பாரே மேஂ ஆப ஜாந லேதே ஹைஂ தோ பிர உநஸே கிஸீ ப்ரகார கே பய கீ ஸர்ஷ்டி நஹீஂ ஹோதீ। யஹ லேகக கீ ஸபலதா ஹை கி பூத கே மைத்ரிபூர்ண வ்யவஹார கோ உந்ஹோஂநே ஆத்யோபாஂத பரகரார ரகா ஹை। பூதோஂ கே பாரே மேஂ ஹமாரீ ப்ரசலித தாரணாஓஂ கே உல்டே கஈ பார தோ பூத மநுஷ்ய கோ அபநே ஸே அதிக ஸக்திஸாலீ மாநநே லகதே ஹைஂ। ஏக பூத கஹதா ஹை கி மநுஷ்ய கா கோஈ டிகாநா நஹீஂ, வஹ குச பீ கர ஸகதா ஹை। ஸீமாஏஂ தோ ஹமாரீ ஹைஂ। இஸ உபந்யாஸ மேஂ பூதோஂ கே ஸம்பஂத மேஂ ஹமாரீ தாரணா கோ பதலநே கீ மஹத்வபூர்ண பூமிகா உந்ஹோஂநே நிபாஈ ஹை ஔர கஈ பார ஹமேஂ யஹ தக யகீந ஹோநே லகதா ஹை கி பூத வாஸ்தவ மேஂ ஹோதே ஹோஂகே ஔர வஹ பீ உதநே ஹீ மைத்ரிபூர்ண ஜிதநா விபூதி ஜீ நே தர்ஸாயா ஹை। அபநே பாடக கோ அபநே பரோஸே மேஂ லே பாநா ஏக படீ பாத ஹை। ஸமாஜ மேஂ வ்யாப்த மிதகோஂ வ அஂதவிஸ்வாஸோஂ கே ஏக பேஹதர ஸபல ஔர ஸார்தக ப்ரயோக கே லிஏ யஹ உபந்யாஸ அலக ஸே ஜாநா ஜாயேகா।
லேகக சாஹே தோ பூதோஂ கா உபயோக அபநீ அகலீ கஈ ரசநாஓஂ மேஂ ஸிக்வல உபந்யாஸோஂ மேஂ கர ஸகதா ஹை। உபந்யாஸ கீ துநியா மேஂ ஹைரீ போடர கே ஸிக்வல உபந்யாஸோஂ கீ சர்சா அபீ பஹுத மஂத நஹீஂ படீ ஹை। ஹமாரீ காமநா ஹை கி பூத உநகே இஸீ உபந்யாஸ கே பூத பநகர ந ரஹ ஜாயேஂ ஔர இஸ தரஹ கே உபந்யாஸ ஔர ஆயேஂ। கம ஸே கம லோக யஹ ஜாநநா சாஹேஂகே கி இஸ உபந்யாஸ மேஂ ஜோ கத்ல ஹுஆ ஹை உஸகா காதில கௌந தா?
‘ப்ரேம கீ பூதகதா’ மேஂ விபூதி ஜீ நே தீந-தீந பூதோஂ கோ உபஸ்தித கியா ஹை ஜோ நிகோலஸ, கைப்டந யஂக ஔர ரிப்லே பீந கே ஹைஂ। யஹ பூத கதாநக கோ ஆகே படாதே ஔர உஸகா விஸ்தார கரதே ஹுஏ உஸே தர்கஸஂகத நிஷ்பத்தியோஂ தக பஹுஂசாதே ஹைஂ। பாடக கோ ஹமேஸா லகதா ஹை கி கோஈ பஹுத படா காரண, கோஈ பஹுத படீ மஜபூரீ ரஹீ ஹோகீ ஜோ நாயிகா அதாலத மேஂ யா புலிஸ கோ யஹ நஹீஂ பதாதீ கி ஹத்யா கே ஸமய தோ உஸகா ப்ரேமீ உஸீ கே பாஸ தா, ஜோ உஸகே நிர்தோஷ ஹோநே கா ஸபஸே படா ப்ரமாண ஹை। பாடக கோ யஹ ஜாநகர ஔர ஸதமா லகதா ஹை கி வஹ படீ மஜபூரீ கேவல விக்டோரியந நைதிகதா கீ தீ। யஹாஂ யஹ சோடா ஸா காரண ஹீ வ்யாபக அர்தோஂ மேஂ ஏக படா காரண பநதா ஹை ஜிஸகா பலக தேஸ கீ ஸீமாஓஂ ஔர கால கா அதிக்ரமண கர பாந மேஂ ஸக்ஷம ஹை। யஹ நைதிகதா கா முத்தா ஹீ இஸ கடநாக்ரம கோ ஆஜ பீ பஹலே ஜிதநா ஹீ ப்ராஸஂகிக பநாயே ரகதா ஹை। கிஸீ பீ ஸமய மேஂ ஸமாஜ கீ பநாவட ஔர உஸ மேஂ வ்யாப்த நைதிகதாஓஂ கா பஂதந இதநா ஜடில ஔர கடோர ஹோதா ஹை கி மநுஷ்ய அபநே கோ தோராஹே பர பாதா கி க்யா கரே, க்யா ந கரே? நைதிகதாஓஂ கே பஂதந நே ஸமாஜ கா ஜிதநா விநாஸ கியா ஹை உதநா தோ அநைதிக கார்ய கரநே வாலோஂ நே பீ நஹீஂ கியா। ஸமாஜ கோ திஸா தேநே கே நாம பர தோபீ கயீ நைதிகதாஓஂ கே ஹாதோஂ கிதநே ஹீ ப்ரேமியோஂ கே அரமாநோஂ கா கூந ஹோதா ரஹா ஹை। ஆஜ கா ஸமய உஸஸே ஏகதம ஜுதா நஹீஂ ஹை। ஆஜ பீ தோதீ நைதிகதா ஔர ஆநர கிலிஂக கே மாமலே ரோஜ தேகநே-ஸுநநே கோ மிலதே ஹைஂ। ஹர ஸமய கிஸீ ந கிஸீ ரூப மேஂ கோஈ காப பஂசாயத யா ஜாதீயதாவாதீ பிராதரீ கே டேகேதார ரஹதே ஹைஂ, ஜிஸஸே ஸமய கே ப்ரேமியோஂ கோ லோஹா லேநா படதா ஹை।
யூஂ பீ கோஈ உபந்யாஸ கேவல கதாநக கே ஆதார பர ஜாஸூஸீ உபந்யாஸ நஹீஂ டஹராயா ஜா ஸகதா க்யோஂகி லேகக கீ இஸமேஂ ஏகதம திலசஸ்பீ நஹீஂ திகாயீ தேதீ கீ வாஸ்தவ மேஂ ஹத்யாரா கௌந தா। உஸகா அபிப்ராய வஹீஂ ஹல ஹோ ஜாதா ஹை ஜஹாஂ பதா சலதா ஹை கி நாயக ஏலந ஹத்யாரா நஹீஂ ஹை। ஔர உஸகீ ப்ரேமிகா கோ யஹ பதா ஹோதே ஹுஏ பீ கி வஹ நிர்தோஷ ஹை உஸகே பக்ஷ மேஂ கவாஹீ தேகர உஸகீ ஜாந நஹீஂ பசாதீ க்யோஂகி வஹ உஸ ஸமய கே நைதிகதாவாதீ பஂதநோஂ ஸே ஜகடீ ஹுஈ தீ। ‘ஹம ஜாந தோ தே தேஂகே பர ருஸவா ந கரேஂகே।’ யஹீ ஸ்திதி நாயக கீ பீ ஹை ஜோ அபநே கோ பார-பார நிர்தோஷ கரார தேநே கே பாவஜூத கிஸீ பீ கீமத பர புலிஸ யா அதாலத கோ யஹ நஹீஂ பதாதா கி வஹ ஹத்யா கே ஸமய கிஸகே பாஸ தா, கிஸகே ஸயநகக்ஷ மேஂ। யதி வஹ பதா தேதா தோ உஸகீ ஜிந்தகீ பச ஜாதீ। யஹ ப்ரேம கே லிஏ கியா கயா பலிதாந தா, ஜோ நைதிகதா கே காரண தியா கயா தா। தோநோஂ ஹீ அபநே ஸமய கீ நைதிகதா கே பஂதந மேஂ பஂதே ரஹதே ஹைஂ ஔர அபநே ப்ரேம கோ பதநாம நஹீஂ ஹோநே தேதே। விக்டோரியா கே வக்த மேஂ ஏக லடகீ கே லிஏ யஹ கபூல கரநா கி விவாஹ கே பஹலே கிஸீ மர்த கே ஸாத ஸோயீ தீ, பஹுத முஸ்கில தா।
பாதர கைமிலஸ கே ஸாமநே அபநே தோஸ்த ஜேம்ஸ கே ஹத்யாபியுக்த ஸார்ஜேந்ட மேஜர ஏலந நே கஹா தா, ‘ஆப ஜிஸே ப்யார கரதே ஹைஂ உஸே ருஸவா கர ஸகதே ஹைஂ க்யா?’ மிஸ ரிப்லே கா பூத ஸ்வீகார கரதா ஹை, ‘லடகீ காயர தீ। கிதநா சாஹதீ தீ கி சீககர துநியா கோ பதா தே கி ஏலந ஹத்யாரா நஹீஂ ஹை பர டரதீ தீ।’
‘ப்ரேம கீ பூதகதா’ ஏக கடநா-க்ரம பர ஆதாரித ஹை ஜோ ஏக ஸதாப்தீ பஹலே மஸூரீ கே மால ரோட பர ஏக கேமிஸ்ட கீ துகாந மேஂ காம கரநேவாலே ஜேம்ஸ கீ ஹத்யா பர கேந்த்ரித ஹை। ஜிஸகே ஆரோப மேஂ உஸகே தோஸ்த ஏலந கோ 1910 மேஂ பாஂஸீ ஹுஈ தீ। கிந்து ஜேம்ஸ கீ கப்ர பர அஂகித யஹ வாக்ய டீக நஹீஂ தா, ‘மர்டர்ட பாஈ த ஹைஂட தைட ஹீ பீப்ரேஂடேட’। இஸகீ வாஸ்தவிகதா கா பதா ஏக பத்ரகார லகாதா ஹை வஹ பீ பூதோஂ கே மாத்யம ஸே। யஹ உபந்யாஸ ஏக நாடகீய ரோசகதா கே ஸாத ஸுரூ ஹோதா ஜிஸமேஂ ஏக பத்ரகார கோ அஸாஇநமேஂட தியா ஜாதா ஹை ஐஸீ ஹத்யாஓஂ கே பாரே மேஂ லிகநே கா, ஜோ பிசலீ ஸபாப்தீ மேஂ ஹுஈ தீஂ பர உநகீ குத்தீ அநஸுலஜீ ரஹ கயீ। அதாலத நே அபியுக்தோஂ கோ பாஂஸீ தோ தே தீ லேகிந லோகோஂ கே மந மேஂ யஹ ஸக பநா ரஹா கி ஜிந்ஹேஂ பாஂஸீ பர லடகா தியா கயா, வே ஸசமுச ஹத்யாரே தே। அகபாரோஂ கீ உலஜுலூல ஹோதீ கார்யப்ரணாலீ, அகபாரோஂ கே ப்ரகாஸந கா உத்தேஸ்ய ஔர நஜரியே ஸே யஹ உபந்யாஸ பாடகோஂ கோ தோ-சார கராதா ஹை। உஸமேஂ ந ஸிர்ப கடாக்ஷ ஔர வ்யஂக்ய ஹை பல்கி வஸ்துஸ்திதி கோ பேஸ கரநே கீ லியாகத பீ। அகபார கே காம-காஜ கா ஹீ ஜீவஂத சித்ரண லேகக நே நஹீஂ கியா ஹை பல்கி கஈ ஔர தர்ஸ்ய ஹைஂ ஜிந்ஹேஂ பாரீக ஸே பாரீக நோட்ஸ கே ஸாத பேஸ கியா ஹை, ஜைஸே கோஈ படகதா ஹோ। யஹ கஹநே மேஂ கோஈ ஹிசக நஹீஂ கி டிடேல்ஸ பீ இஸ உபந்யாஸ மேஂ உதநே ஹீ ரோசக ஔர மஹத்வபூர்ண ஹைஂ, ஜிதநா கதாநக கா தாநா-பாநா। தத்காலீந ஸமய மேஂ அக்ரேஜீ ஸேநா கே பாரத மேஂ காமகாஜ கா தௌர-தரீகா ஔர ஸைந்ய பரிதர்ஸ்ய, கோரகா பலடநோஂ கா இதிஹாஸ, தத்காலீந மஸூரீ கா பௌகோலிக பர்யாவரண, ஸேநா கா டீம கே ஸாத காம கரநே கா ரவையா ஔர உஸஸே அதிகாரியோஂ கா ஜுடாவ இஸமேஂ அபநே பூரே ப்யௌரே கே ஸாத உபஸ்தித ஹை ஔர பாடக இந ஸபகோ அபநீ ஆஂகோஂ தேகே ஸச கீ தரஹ மஹஸூஸ கர ஸகதா ஹை। யஹ ஸாப தௌர பர திகதா ஹை கி லேகக கோ பாடக கோ கிஸீ காஸ பிந்து பர பஹுஂசாநே கீ ஹடபடீ நஹீஂ ஹை। வஹ இதமீநாந ஸே பூரே தர்ஸ்ய கோ பாடக தக பஹுஂசநே தேதா ஹை ஔர கஈ ஜகஹ பூரே தர்ஸ்ய மேஂ நாடகீய தநாவ பைதா கரதா ஹை।
உபந்யாஸ கா 'ஹார்ஸ டேஸ்ட நட கே நீசே ப்ரேம' அத்யாய இஸ லிஹாஜ ஸே அத்யஂத மஹத்வபூர்ண ஹை। ஹை தோ யஹ கல்பநா பர ஆதாரித லேகிந கல்பநா கோ வாஸ்தவிகதா கா புட தேநே வாலே டிடேல்ஸ கே ஸாத பேஸ கரநே கா ஹுநர விரல ஹை। யஹாஂ ஹமேஂ ஸுரேந்த்ர வர்மா கே உபந்யாஸோஂ கே டிடேல்ஸ ஔர கல்பநாஸீலதா யாத ஆதீ ஹை ஜிஸகா ப்ரபாவஸாலீ ப்ரயோக உந்ஹோஂநே 'முஜே சாஂத சாஹிஏ' மேஂ கியா ஹை। இஸ ஸஂதர்ப மேஂ விபூதி ஜீ கே இஸ உபந்யாஸ கீ ஏக பாநகீ தேகேஂ- ‘தார கிஂசே, குச இஸ தரஹ ஸே கிஂசே கி லகபக டூட கயே। ஜுகலபஂதீ த்ருத ஹுஈ, மத்தம ஹுஈ ஔர தீரே-தீரே ஸ்திர ஹோ கயீ। தோநோஂ ஸரீர ஏக தூஸரே மேஂ குஂதே காமோஸ படே ரஹே ஹார்ஸ சேஸ்ட நேட கே சதநார தரக்த கே நீசே। ஊபர குச்சோஂ மேஂ கிலே ஹார்ஸ சேஸ்ட நட கே பூலோஂ கே நீசே ஔர ஜரே பத்தோஂ ஸே பரீ தரதீ கே ஊபர, நிராவரண, தோடீ தூர ஜல ரஹீ ஆக கீ கர்மீ ஸே ஊஷ்மா ஹாஸில கரதே ஹுஏ।’ (ப்ரேம கீ பூத கதா, பர்ஷ்ட 123)
இஸீ ப்ரகார தீந பூதோஂ மேஂ ஸே தோ பூத உபந்யாஸ கே பாஹர பீ ஹமாரா பீசா நஹீஂ சோடதே। கைப்டந யஂக கா பூத ஜோ அபநீ மௌத கே பாத பீ லகாதார அபநீ பலடந கே ஜவாநோஂ கே லிஏ சிந்தித ஹை ஔர ரிப்லே பீந கா பூத ஜோ ப்ரேம கீ கருண காதா ஸுநாதே ஹுஏ ரோ படதா ஹை। ஸசமுச விபூதி நாராயண ராய கீ ரசநாத்மகதா ஹீ ஹை, ஜோ பூத தக கோ பீ ருலா தே।
இதிஹாஸ வ தத்யோஂ கே ஸாத கல்பநா மிலாகர ஜிஸ ஔபந்யாஸிக ரசாவ கா பரிசய விபூதி ஜீ நே தியா ஹை வஹ ப்ரேம கதாஓ கே இதிஹாஸ மேஂ ஏக மீல கா பத்தர ஹை। இஸ உபந்யாஸ மேஂ பூத கா ஜோ நயா வர்ஜந விபூதி ஜீ நே ப்ரஸ்துத கியா ஹை வஹ அத்யஂத ஸஂவேதநஸீல ஔர ஹ்யூமந ப்ரேஂடலீ ஹை। உஸே மநுஷ்ய கீ ஸக்தி பர பீ பரோஸா ஹை ஔர உஸகே ப்ரதி ஸதாஸயதா ஹை। ஏக பூத கஹதா ஹை-'தும இநஸாந ஹோ ஔர முஜே பதா ஹை கி இநஸாநோஂ கே லிஏ குச பீ முஸ்கில நஹீஂ ஹை।' (ப்ரேம கீ பூத கதா, பர்ஷ்ட 101) உஸகே ஹோநே மேஂ அபநே ஹோநே கோ வஹ தலாஸ கரதா ஹை। ஸபஸே படீ பாத யஹ ஹை கி வஹ உந லோகோஂ கா ஸாத ஆஸாநீ ஸே பா ஜாதா ஹை, ஜிந்ஹேஂ உஸகே அஸ்தித்வ பர பரோஸா நஹீஂ ஹை। வஹ விஸ்வாஸோஂ கீ திஜாரத நஹீஂ கரதா ஔர உஸகா பாயதா நஹீஂ உடாதா, ஆஜ கே ஸாது-ஸஂதோஂ ஔர ப்ரவசந தேநே வாலே பாபாஓஂ கீ தரஹ கி யதி ஆபகோ பரோஸா நஹீஂ ஹை, விஸ்வாஸ நஹீஂ ஹை தோ ஹமாரே தரவாஜே பர மத ஆநா। யதி பரோஸா நஹீஂ ஹை தோ ஈஸ்வர கீ அநுகம்பா ஸே தூர ரஹோகே ஔர குச பீ ந பாஓகே। விபூதி ஜீ கே பூத உநகே ஸாதீ பந ஜாதே ஹைஂ ஜிந்ஹேஂ உநகே அஸ்தித்வ பர பரோஸா ஹை-‘யதி ஆப நிஸ்சல மந ஸே பூத கீ ஸஂகத மாஂகேஂ ஔர ஆப பீ மேரீ தரஹ உஸகே அஸ்தித்வ மேஂ யகீந ந ரகதே ஹோஂ தோ ஆபகோ பீ பூத கீ தோஸ்தீ ஸஹஜ உபலப்த ஹோ ஸகதீ ஹை।’ (ப்ரேம கீ பூத கதா, பர்ஷ்ட 24)
ஹமாரே தமாம ஸஂஸயோஂ கோ நகாரதே ஹுஏ யே பூத நபாஸதீ அவஸ்ய ஹைஂ துநக மிஜாஜ பீ ஹைஂ பர வே ஹிஂஸ்ர நஹீஂ ஹைஂ। வே மநுஷ்ய பர வார நஹீஂ கரதே। வே மநுஷ்ய கீ கஈ புராஇயோஂ ஸே பீ முக்த ஹைஂ। பூதோஂ கே இஸ நயே ரூப கோ தேககர முஜே இஸ ஸமய கே ஸபஸே மஹத்த்வபூர்ண கவி கேதாரநாத ஸிஂஹ கா 'பாக' யாத ஆதா ஹை। உந்ஹோஂநே பாக ஸர்ஂகலா கீ கஈ கவிதாஏஂ லிகீ ஹைஂ। கேதாரநாத ஜீ கா பாக பீ ஹிஂஸ்ர நஹீஂ ஹை। வஹ மநுஷ்ய கா ஹமதர்த பநகர ஆதா ஹை, ஜிஸஸே லோக நஹீஂ டரதே, இந பூதோஂ கீ தரஹ ஹீ -'ஔர அகலே திந ஸஹர மேஂ/பிர ஆ கயா பாக/ஏக பார திந தஹாடே/ஏக ஸுஂதர/ஆக கீ தரஹ லபலபாதா ஹுஆ பாக/ந கஹீஂ டர ந பய/ஸுஂதர பாக ஏக சலதா -பிரதா ஜாதூ தா/ ஜிஸநே ஸப கோ பாஂத ரகா தா/வஹ லகாதார சல ரஹா தா/ இஸலிஏ ஸுஂதர தா/ ஔர சூஂகி வஹ ஸுஂதர தா இஸலிஏ கஹீஂ கோஈ டர தா ந பய।' ..'(ஸிஂஹ, கேதாரநாத, பாக, பாரதீய ஜ்ஞாநபீட 1996, பர்ஷ்ட 57)
ஔர கேதார ஜீ கா பாக பீ விபூதி கே பூத கீ தரஹ ரோதா ஹை। யஹ நயா ருபாஂதர ஹை, நயா ஸ்வபாவ ஹை பாக ஔர பூத கா-'ஏக திந பாக/ ரோதா ரஹா ராத-பர/ ஸப ஸே பஹலே ஏக லோமடீ ஆயீ/ ஔர உஸநே பூசா/ ரோநே கா காரண/ பிர கரகோஸ ஆயா/ பாலூ ஆயா/ ஸாஂப ஆயா/ திதலீ ஆயீ/ ஸப ஆயே/ ஔர ஸப பூசதே ரஹே/ ரோநே கா காரண/ பர பாக ஹிலா ந டுலா/ பஸ ரோதா ரஹா/ ராத பர/ ப்யாஸ லகீ/ வஹ ரோதா ரஹா/ பூக லகீ/ வஹ ரோதா ரஹா/ சாஂத நிகலா/ வஹ ரோதா ரஹா/ தாரே டூபே/ வஹ ரோதா ரஹா/ கௌஆ போலா/ வஹ ரோதா ரஹா/ தூர கஹீஂ மஂதிரோஂ மேஂ/ பஜநே லகே கஂடே/ வஹ ரோதா ரஹா..'(பாக, பர்ஷ்ட 31/33)
விபூதி ஜீ கா பூத பீ ரோதா ஹை-‘மைஂ பஹலீ பார ஐஸே பூத கே ஸாமநே பைடா தா ஜோ தீரே-தீரே ஸுபக ரஹ தா। ஹாலாஂகி ஆஂகேஂ அப பீ உஸகீ ஸூகீ தீஂ। மைஂ ஜாநதா தா கி ஆஂஸூ மநுஷ்யோஂ கோ மிலீ ஸௌகாத ஹை। பதகிஸ்மத பூதோஂ கே ஐஸே நஸீப கஹாஂ கி உநகீ ஆஂகோஂ ஸே ஆஂஸூ டபகேஂ। x x x பர பூத ரோதா। யஹ பீ மேரே ஜீவந கா விலக்ஷண அநுபவ தா-ஆஂஸுஓஂ ஸே தர ஜுர்ரீதார சேஹரா। ஆஂஸுஓஂ ஸே பீஂகதே ஹீ சேஹரே கா குரதுராபந ந ஜாநே கஹாஂ காயப ஹோ கயா। ஏக ஸ்நிக்த, கோமல, காதர சேஹரா குச கஹநே கே லிஏ வ்யாகல தா।’ (ப்ரேம கீ பூத கதா, பர்ஷ்ட 142)
ஜிஸ ப்ரகார கேதார ஜீ நே ஹமாரே ஸமய கே மித ஸே கேலதே ஹுஏ உஸகா நயா ரூப ப்ரஸ்துத கியா ஹை உஸீ ப்ரகார விபூதி ஜீ பீ பூத கே மித கோ கிஸீ ஹத தக பதலதே ஹைஂ। விதாஓஂ கே அந்தர கே பாவஜூத தோநோஂ ஸமய கீ பயாவஹதா ஸே ஆக்ராஂத நஹீஂ ஹோதே ஔர மிதகோஂ கோ கஂகாலதே ஹுஏ உஸஸே ஏக நயா ஸஂதேஸ மநுஷ்ய ஜாதி கே லிஏ லேகர ஆதே ஹைஂ। பாக ஔர பூத தோநோஂ கீ சிந்தா கே கேந்த்ர மேஂ மநுஷ்ய ஹை। யஹ வ்யாபக ஸாஹசர்ய கா மாமலா ஹை, ஜோ அலக ஸே வ்யாக்யா கீ மாஂக கரதீ ஹை। ஸாஹித்ய ஔர கரதா க்யா ஹை யஹீ ந கி ஸாஹசர்ய பநே। வஸ்து ஜகத கா ப்ராணிஜகத ஸே। பஸு ஔர மநுஷ்ய மேஂ। விபூதி ஜீ கேவல வரிஷ்ட புலிஸ அதிகாரீ ஔர ஸிக்ஷாவித் யா ஸாஹித்யகார ஹீ நஹீஂ ரஹே ஹைஂ வே ஏக ஸோஸல ஏக்டிவிஸ்ட பீ ஹைஂ, இஸலிஏ உநகீ ஸோச கே ப்ரத்யேக ஆயாம கோ வர்ஹத்தர பரிப்ரேக்ஷ்ய மேஂ ஹீ தேகா ஜாநா சாஹிஏ। பூத கே முஂஹ ஸே ஏக லவ ஸ்டோரீ ஸுநநே கா மேரா பஹலா அநுபவ தா ஜோ விரல தா ஔர மந மேஂ தேர தக கூமதீ ரஹதா ஹை இஸகா ஸில்ப, இஸகே மிதக ஔர இஸகா கதாநக। க்யா ஆபநே ஸுநீ ஹை பூத கே முஂஹ ஸே லவ ஸ்டோரீ?
