மைஂநே நிசோடகர தர்த - பவாநீ ப்ரஸாத மிஸ்ர

மைஂநே நிசோடகர தர்த
மந கோ
மாநோ ஸூகநே கே க்யால ஸே
ரஸ்ஸீ பர டால தியா ஹை

ஔர மந
ஸூக ரஹா ஹை

பசா-குசா தர்த
ஜப உட ஜாயேகா
தப பிர பஹந லூஂகா மைஂ உஸே

மாஂக ஜோ ரஹா ஹை மேரா
பேவகூப தந
பிநா தர்த கா மந !

பூதந பிரிஜியா ஔர ஸஹர - ரணேந்த்ர - கவிதா

அபநீ படீ ஹுஈ கமசீ பஹந கர
ஸஹர ஆ கயா
பூதந பிரிஜியா
ஜப ஸஹர மேஂ
சாரோஂ ஓர சாஈ தீ
ஐஸ்வர்யா ராய
ஔர உநகா நௌலகா பரிதாந

ராஜபத பர ஸவாரீ நிகலீ தீ
ஐஸ்வர்யா ராய கீ
புடபாதோஂ பர கடஆஊட்ஸ கடே தே
மைதாநோஂ மேஂ மஂச ஸஜா தா
ஐஸ்வர்யா ராய கா
டீவீ ஸ்க்ரீந ஸே நிகல கர
ஹர கர மேஂ
மடக ரஹீ தீ ஐஸ்வர்யா ராய

பாஂச காஂவோஂ கா ஸவால லே
கடா தா பூதந பிரிஜியா
ஸுஈ கீ நோஂக பர சுபா ரஹா தா ஸஹர

ராஜநேதா ஸவாரீ கோ ராஸ்தா திகா ரஹே தே
கதமோஂ கீ மடகந ஔர அநஹத நாத கே
துலநாத்மக அத்யயந மேஂ வ்யஸ்த தே
புத்திஜீவீ
ஹர முஸ்குராஹட பர
ஸமாசார-ந்யௌசாவர கர ரஹா தா
ஸஂசார-தஂத்ர
பஜட கீ ஸஂசிகா மேஂ
ஜகஹ தலாஸ ரஹா தா பூதந பிரிஜியா
கந்தே உசகா ரஹா தா ஸஹர

ஸப ஸுரக்ஷா மேஂ லகே தே
ஐஸ்வர்யா ராய கீ
ஹர சைராஹே பர சைகஸ தீ
ரைபிட ஐக்ஸந போர்ஸ
கலீ-முஹாநே பர
லால-பத்தீ காடியாஂ

ஸபகோ கதரா தா
பூதந பிரிஜியா

உஸகீ படீ ஹுஈ கமசீ
ஔர உடீ ஹுஈ உஂகலீ ஸே

ஸப தகியாநா சாஹதே தே
பூதந பிரிஜியா கோ
நர் விஜ்ஞாந கே தீமக காஏ பத்ரோஂ தக
தீமக ஹோ ரஹா தா ஸஹர

குச தோ ஹை ஹமாரே பீச - கவிதா

படநே கே லிஏ மைடர கோ டபல க்லிக கரேஂ

ஜநஸாஹித்ய கே பக்ஷதரோஂ கோ கோரக கீ ரசநாஓஂ ஸே ஸீகநா ஹோகா: ப்ரோ. சமநலால

கோரக பாஂடேய ஸ்மர்தி திவஸ
‘கோரக பாஂடேய கீ கவிதா ஹமேஂ ஆஜாதீ கே லிஏ ஸஂகர்ஷ கா ஸஂதேஸ தேதீ ஹை। ஹிஂதீ கீ ஜோ ராஜநீதிக கவிதா ஹை உஸமேஂ நாகார்ஜுந ஔர கோரக பாஂடேய ஐஸே கவி ஹைஂ ஜிநகீ ரசநாஏஂ கலாத்மகதா ஔர லோகப்ரியதா- தோநோஂ ஸ்தரோஂ பர மஹத்வபூர்ண ஹைஂ। ஆஜ ஜப ஸஂஸ்கர்தி கே க்ஷேத்ர மேஂ ஏக நஏ தநிக மத்யவர்க கா வர்சஸ்வ ஹோ கயா ஹை ஔர ஜநபக்ஷதர ஸாஹித்ய கோ ஜாநபூஜகர ஹாஸிஏ பர தகேல தியா கயா ஹை। தப ஜநஸாஹித்ய கே பக்ஷ மேஂ ஜோ லோக ஸக்ரிய ஹைஂ உந்ஹேஂ கோரக கே ரசநாகர்ம ஸே பஹுத குச ஸீகநா ஹோகா।’ கநாட ப்லேஸ ஸ்தித இஂடியந காபீ ஹாஉஸ மேஂ ஜஸம கே பஹலே மஹாஸசிவ க்ராஂதிகாரீ கவி கோரக பாஂடேய கீ யாத மேஂ ஜந ஸஂஸ்கர்தி மஂச, தில்லீ ஔர நஈ ஜமாத த்வாரா ஆயோஜித கார்யக்ரம மேஂ ஆலோசக ப்ரோ. சமநலால நே யே விசார வ்யக்த கிஏ।

ஜஸம கீ ராஷ்ட்ரீய உபாத்யக்ஷ கவி ஸோபா ஸிஂஹ நே கஹா கி ஜநதா கே பீச கஹராஈ ஸே உதரகர ஔர உநகே துக-தர்த, லூட-ஷோஸண கீ துநியா ஔர உநகே ஸஂகர்ஸ கோ டீக ஸே ஜாநகர ஹீ கோரக கீ காவ்ய பரஂபரா கோ ஆகே படாயா ஜா ஸகதா ஹை ஔர பேஹதர துநியா கே ஸபநே கோ ஸாகார கியா ஜா ஸகதா ஹை। யுவா கவி ப்ரமோத குமார திவாரீ நே கஹா கி போஜபுரீ மேஂ லிகநா கோரக கா ஏக ஸசேத வைசாரிக சுநாவ தா। ஆஜ ஜோ போஜபுரீ ஸஂஸ்கர்தி மேஂ அஸ்லீலதா கா போலபாலா ஹை உஸஸே நிபடநே கே லிஏ பீ கோரக ஜைஸே கவியோஂ கே கீதோஂ கோ வ்யாபக ஸமாஜ கே கேேஂத்ர மேஂ லாநா சாஹிஏ।

கார்யக்ரம கீ ஸுருஆத ஹிராவல த்வாரா நிர்மித ஆடியோ கைஸேட மேஂ ஸஂதோஷ ஜா த்வாரா காஏ கஏ கோரக கே ப்ரஸித்த கீத ‘ஏக திந ராஜா மரலே ஆஸமாந மேஂ உடத மைநா’ ஸே ஹுஈ। இஸ மௌகே பர கவி ரஂஜீத வர்மா, ரோஹித ப்ரகாஸ, குமார முகுல, ராஜேஸசஂத்ர, பாஷா ஸிஂஹ, ஸோபா ஸிஂஹ, அச்யுதாநஂத மிஸ்ர, ரூபல ஸக்ஸேநா, முகுல ஸரல நே க்ரமஷஃ கோரக பாஂடேய கீ ஸ்வர்க ஸே விதாஈ, பச்சோஂ கே பாரே மேஂ, கைதர கலா கீ ஔரதேஂ, பிலிஸ்தீந, ஸமஜதாரோஂ கா கீத, ஜாநதா ஹூஂ, பஂத கிடகியோஂ ஸே டகராகர, கலா கலா கே லிஏ, ரப்தா-ரப்ததா நஜரபஂதீ கா ஜாதூ கடதா ஜாஏ ஹை, ஹம கைஸே குநஹகார ஹைஂ ஆதி கவிதாஓஂ ஔர கஜலோஂ கா பாட கியா। இஸ அவஸர பர கோரக கே நிதந கே துரத பாத ஜநஸாஂஸ்கர்திக ஆஂதோலந கே உநகே ஸஹயோத்தா மஹேஸ்வர த்வாரா லிகே கஏ பேஹத மார்மிக ஔர ப்ரபாவகாரீ ஸ்மர்திலேக ‘ஏக நகமா ஹை பஹலூ மேஂ பஜதா ஹுஆ’ கா பாட ஸுதீர ஸுமந நே கியா।

கார்யக்ரம மேஂ கோரக கே ரசநாஓஂ கே பாரே மேஂ நாகார்ஜுந,ஸமஸேர ஔர அநில ஸிந்ஹா கே விசாரோஂ கோ பீ படா கயா। பகௌல நாகார்ஜுந ‘கோரக கீ கவிதாஏஂ அஂதேரீ ராத கே ஸ்யாஹ ஸந்நாடே மேஂ ஜுகநுஓஂ கீ தரஹ ஜகமகாஏஂகீ, பியாபாந மேஂ டார்ச கா காம கரேஂகீ, டிமடிமாதே தீபக கீ தரஹ தப தக ரோஸநீ தேதீ ரஹேஂகீ ஜப தக போர கா ஸூரஜ நஹீஂ உக ஜாதா।’

ஸமஸேர கே அநுஸார கோரக மார்க்ஸவாத கே ஹோஸமஂத அத்யேதா தே। இதநீ ஸுலஜீ ஹுஈ தர்ஸ்டி பஹுத கம மார்க்ஸவாதீ லேககோஂ வ விசாரகோஂ மேஂ மிலேகீ। கோரக அஸலீ, டடகே, ஸுத்த, ஏகதம ஓரிஜிநல- யாநீ மௌலிக ரூப ஸே- ஸச்சே லோககவி தே। அபநீ ஸைலீ ஔர வைசாரிக ஈமாநதாரீ கே காரண வஹ பாடகோஂ கே ஹர்தய ஔர மஸ்திஸ்க தோநோஂ கோ அத்யஂத ஸஹஜதா ஸே காஇட கரதே சலதே ஹைஂ। நஏ லேககோஂ, கவியோஂ ஔர விசாரகோஂ, ஸ்வஸ்த ஸாஹித்ய கே ப்ரேமியோஂ கே லிஏ நிஷ்சய ஹீ வஹ விஸிஷ்ட கவி, லேகக வ விசாரக ஹோ ஜாதே ஹைஂ। யஹீ சீஜேஂ உந்ஹேஂ மஜதூர, கிஸாந, மத்யவர்க கா ஏகதம அபநா கவி வ லேகக பநாதீ ஹை।

அநில ஸிந்ஹா நே சிஹ்நித கியா ஹை கி கஜலோஂ கீ ஜிஸ பரஂபரா கோ துஷ்யஂத குமார சோட கஏ தே, உஸே கோரக நே ஸமர்த்த ஹீ நஹீஂ கியா உஸகே அலஂகார பீ பதல திஏ। துஷ்யஂத குமார கீ கஜலோஂ கே பாத ஹிஂதீ மேஂ கஜலோஂ கீ பரமார ஹோ கயீ- கஜலேஂ சுடகுலோஂ கீ தரஹ லிகீ ஜாநே லகீஂ ஔர குச பீ கிஸீ தரஹ கஹநே கா பைஷந ஸாமநே ஆயா। கோரக கீ கஜலேஂ இஸ கிரதீ ஹுஈ தஸா பர ஏக ப்ரேக ஹை। உந்ஹோஂநே ஸித்த கியா கி லோகப்ரிய காவ்ய-விதா கோ விசாரோஂ கா வஹந கரதே ஹுஏ லோக மேஂ ஜாநா சாஹிஏ।

இஸ அவஸர பர பத்ரகார அஜய ப்ரகாஸ, கவயித்ரீ விபீந சைதரீ, கவி இரேஂத்ர, கீதகார கமல குமார, இதிஹாஸ கே ஸோதார்தீ தீரஜ குமார நாஇட, சித்ரகார ரோஹித ஜோஸீ, பத்ரகார ஸஂஜய த்ரிபாடீ ஆதி பீ மௌஜூத தே। ஸஂசாலந பாஷா ஸிஂஹ நே கியா ததா அத்யக்ஷதா ப்ரோ. சமநலால நே கீ। தந்யவாத ஜ்ஞாபந கவி-ஆலோசக குமார முகுல நே கியா।

இஸ மௌகே பர ஜஸம கீ ஓர ஸே விஸ்வ புஸ்தக மேலே மேஂ ஸாஹிித்ய கே காரபோரேடாஇஜேஸந கே கிலாப பர்சே பாஂடநே ஔர ஸாஹித்யகாரோஂ கீ ஸ்வதஂத்ரதா ஏவஂ ஸாஹித்யிக ஸஂஸ்தாஓஂ கீ ஸ்வாயத்ததா கே பக்ஷ மேஂ அபியாந சலாநே கா ப்ரஸ்தாவ லியா கயா। ஜஸம கீ ஓர ஸே வஹாஂ பர்சே பாஂடே ஜாஏஂகே தாகி இஸ கஂபீர முத்தே கோ லேகர ஸாஹித்யகார ஔர பாடக விசார மஂதந கரேஂ। ஜநதா கே ஸாஹித்யகார கோரக பாஂடேய கே ப்ரதி பீ யஹீ ஸச்சீ ஸ்ரத்தாஂஜலி ஹோகீ।

பாஷா ஸிஂஹ,ஸசிவ,ஜந ஸஂஸ்கர்தி மஂச, தில்லீ

லடகீ ஜீநா சாஹதீ ஹை ....

மைடர கோ படநே கே லிஏ தோ பார க்லிக கரேஂ...

ஸமூசே ஸப்தகோஸ கே ஸாத - கர்ஷ்ண கல்பித - ஸைமஸுஂக ...

விஷ்ணு கரே
மஂகலேஸ டபரால
பஂகஜ பிஷ்ட
மைஂ பீ
கதம ஸே கதம மிலாதா
மைஂ கல
தில்லீ மேஂ நஹீஂ தா பாஷா
நஹீஂ தோ
ஸமூசே ஸப்தகோஸ கே ஸாத
ஆதா...
ஸலாம...

ஸைமஸுஂக-ஸாஹித்ய அகாதமீ புரஸ்காரோஂ கே கிலாப மாநவ ஸ்ரர்ஂகலா

நஈ தில்லீ। ஜந ஸஂஸ்கர்தி மஂச நே ஆஜ தோபஹர பஹுராஷ்ட்ரீய உபபோக்தா உத்பாத கஂபநீ ஸைமஸுஂக கே ஸாத மிலகர ஸாஹித்ய
அகாதமீ த்வாரா டைகோர ஸாஹித்ய புரஸ்கார திஏ ஜாநே கே விரோத மேஂ ஸோமவார கோ மாநவ ஸர்ஂகலா பநாஈ। பஹலே யஹ மாநவ ஸர்ஂகலா புரஸ்கார கே ஆயோஜந ஸ்தல ஓபேராய ஹோடல கே ஸாமநே பநாஈ ஜாநீ தீ, லேகிந ரவிவார தேர ஸாம தில்லீ புலிஸ த்வாரா இஸகீ இஜாஜத ந தேநே பர இஸே மஂடீ ஹாஉஸ ஸ்தித ஸாஹித்ய அகாதமீ முக்யாலய கே ஸாமநே ஆயோஜித கியா கயா। இஸமேஂ ஸாமில ஸாஹித்யகாரோஂ-ஸஂஸ்கர்திகர்மியோஂ நே ஸைமஸுஂக கே ஸாத ஸாஹித்ய அகாதமீ கே கடஜோட கே லிஏ பாரத ஸரகார கீ ஸக்த ஆலோசநா கீ, இஸே ஸாஹித்ய அகாதமீ கோ பேச டாலநே ஔர உஸகீ ஸ்வாயத்ததா கோ கத்ம கரநே வாலா ததா லோகதஂத்ரவிரோதீ கதம பதாயா। வஹாஂ மௌஜூத
ஸாஹித்யகார-ஸஂஸ்கர்திகர்மியோஂ நே ஸாஹித்ய அகாதமீ கீ ஸ்வாயத்ததா ஔர உஸகே லோகதாஂத்ரிகரண கே லிஏ தேஸ பர மேஂ லேககோஂ கோ ஏகஜுட கர ஸஂகர்ஷ சலாநே கா ஸஂகல்ப லியா।
ஜந ஸஂஸ்கர்தி மஂச நே விகத 13 திஸஂபர கோ ஆயோஜித அபநே ஸம்மேலந மேஂ லிஏ கஏ ப்ரஸ்தாவ கே அநுரூப இஸ புரஸ்கார கே விரோத மேஂ லேககோஂ கோ ஏகஜுட கரநே கீ பஹல கீ ஹை। மாநவ ஸர்ஂகலா மேஂ ஸாமில லேககோஂ நே ‘ஸாஹித்ய அகாதமீ கீ ஸ்வாயத்ததா சாஹிஏ, கிஸீ பஹுராஷ்ட்ரீய கஂபநீ கீ பீக நஹீஂ’, ‘ஸாஹித்ய அகாதமீ கோ கிஸீ கஂபநீ கா ஏட-ஏஜேஂஸீ மத பநாஓ’, ‘ஸஂஸ்கர்தி மஂத்ராலய கோ மத பேசோ’ ஜைஸே நாரோஂ ததா ரவீஂத்ரநாத டைகோர கே உத்தரணோஂ வாலீ தக்தியாஂ ஹாதோஂ மேஂ லே ரகீ தீ।
இஸ மௌகே பர வரிஷ்ட கவி விஷ்ணு கரே நே கஹா கி அப யஹ ஸாப ஹோ கயா ஹை கி இஸ ஸர்மநாக புரஸ்கார கே
லிஏ ஸரகார ஸீதே தௌர பர தோஷீ ஹைஂ। ஏக தரஹ ஸே ஸாஹித்ய அகாதமீ கோ ஸைமஸுஂக கே ஹாதோஂ பேச தியா கயா ஹை। இஸகே கிலாப லேககோஂ கோ ஸஂகர்ஷ தேஜ கரநா சாஹிஏ। ஜஸம தில்லீ கே அத்யக்ஷ கவி மஂகலேஸ டபரால நே கஹா கி ஏக ஓர ஸரகார காஂதீ ஜீ கீ ஸாரீ சீஜேஂ விதேஸோஂ ஸே கிஸீ கீமத பர பாரத மஂகவா ரஹீ ஹை ஔர தூஸரீ ஓர டைகோர கீ விராஸத கோ விதேஸீ கஂபநீ கே ஹாதோஂ பேச ரஹீ ஹை। யஹ அஜீப விரோதாபாஸ ஹை। ஸமயாஂதர பத்ரிகா கே ஸஂபாதக ஔர கதாகார பஂகஜ பிஷ்ட நே கஹா கி துநியா மேஂ கோஈ தேஸ ஐஸா நஹீஂ ஹை ஜிஸகீ அகாதமியோஂ மேஂ கிஸீ விதேஸீ கஂபநீ கா தகல ஹை। இஸ புரஸ்கார கே ஜரிஏ ஸாஹித்ய கீ கரிமா ஔர ஸ்வாயத்ததா கோ சோட பஹுஂசாஈ கஈ ஹை। உத்பாவநா பத்ரிகா கே ஸஂபாதக அஜேய குமார நே கஹா ஸாம்ராஜ்யவாத விரோதீ ஸாஹித்ய கீ கௌரவஸாலீ பரஂபரா கோ ஆகாத பஹுஂசாநே வாலா ஹை யஹ புரஸ்கார। ரஂஜீத வர்மா நே கஹா கி இஸ ஸர்மநாக புரஸ்கார நே ஸாஹித்யிக ஸஂகடநோஂ கோ ஔர பீ மஜபூத பநாநே கீ ஜரூரத கோ ஸாமநே லா தியா ஹை। அதிவக்தா ரவீஂத்ர கடியா நே கஹா கி யஹ ஸரகார கா திவாலியாபந ஹை ஜோ ஸாஹித்ய ஸஂஸ்கர்தி கே லிஏ ஸ்பாஂஸர தலாஸ ரஹீ ஹை, ஸாஹித்ய கோ உநகே ப்ரசார கா மாத்யம பநா ரஹீ ஹை। கவி முகுல ஸரல நே கஹா கி ஸரகார அபநீ ஸாம்ராஜ்யவாதபரஸ்த நீதியோஂ கே லிஏ ஸாஹித்ய மேஂ ஸமர்தந ஜுடாநே கே லிஏ ஐஸா கர ரஹீ ஹை। அவதேஸ நே கஹா கி இஸ சாரண-பாஂடோஂ கீ ஸஂஸ்கர்தி கே கிலாப லேககோஂ கே ஸஂகர்ஷ மேஂ சாத்ரோஂ கீ பூமிகா பீ
ஸுநிஸ்சித கீ ஜாஏகீ। ஸுதீர ஸுமந நே கஹா கி கணதஂத்ர திவஸ கீ பூர்வ ஸஂத்யா பர இஸ ஸம்மாந ஸமாரோஹ கோ ஆயோஜித கரகே ஸரகார நே யஹீ ஸஂகேத தியா ஹை கி வஹ அபநாா ஸாம்ராஜ்யவாதபரஸ்த ஏஜேஂடா ஸாஹித்ய மேஂ லாகூ கரநா சாஹதீ ஹை। லேகிந தேஸ கே ஸாஹித்யகாரோஂ கீ படீ ஆபாதீ ஜோ அபநே ஔர அபநே ஸமாஜ கே ஜீவந ஸஂகர்ஷ கோ ரசநாஓஂ மே தர்ஜ கர ரஹீ ஹை। வஹ இந மூல்யோஂ கே விரோத மேஂ ஹை। உநகீ ஏகஜுடதா ஜரூர பநேகீ।
மாநவ ஸர்ஂகலா மேஂ வைபவ ஸிஂஹ, குமார முகுல, ஸுநீல ஸரீந, அலகா ஸிஂஹ, ரமந குமார ஸிஂஹ, அஂஜநீ குமார, ராமஜீ யாதவ, பூபேந, கபில ஸர்மா, ரஂஜீத அபிஜ்ஞாந, ஆலோக, யோகேஂத்ர ஆஹூஜா, அச்யுதாநஂத மிஸ்ர ஆதி பீ
மௌஜூத தே।

ஸசிவ
பாஷா ஸிஂஹ

ஸாஹித்ய கீ ஸ்வாதீந ஔர ஜநபக்ஷதர பரஂபரா கா உபஹாஸ ஹை ஸமஸுஂக புரஸ்கார

ஸமகாலீந ஜநமத
171, கர்நலகஂஜ, ஆநஂதபவந கே ஸாமநே, இலாஹாபாத

ப்ரேஸ பயாந
24. 01. 2010 ஸமஸுஂக கஂபநீ ஔர ஸாஹித்ய அகாதமீ கீ ஓர ஸே தியா ஜா ரஹா டைகோர ஸாஹித்ய புரஸ்கார ஸாஹித்ய அகாதமீ கீ ஸ்வாயத்தா, பாரதீய ஸாஹித்ய கீ கௌரவஷாலீ பரஂபரா ஔர டைகோர கீ விராஸத கே ஊபர ஏக ஹமலா ஹை। தேஷ கீ தமாம பாஷாஓஂ கே ஸாஹித்யகாரோஂ வ ஸாஹித்யிக-ஸாஂஸ்கர்திக ஸஂகடநோஂ கோ இஸ ப்ரவர்த்தி கா ஸாமூஹிக தௌர பர ப்ரதிரோத கரநா சாஹிஏ.। ஸாஹித்ய அகாதமீ கோ ஸத்தாபரஸ்தீ ஔர பூஂஜீபரஸ்தீ ஸே முக்த கியா ஜாநா சாஹிஏ।
ஜிஸ தரஹ ஸாஹித்ய அகாதமீ நே லேககோஂ கா நாம சயந கரகே புரஸ்கார கே லிஏ ஸமஸுஂக கே பாஸ பேஜா ஹை வஹ பாரதீய ஸாஹித்யகாரோஂ கே ஸ்வாபிமாந கோ சோட பஹுஂசாநே வாலா கர்த்ய ஹை ஔர இஸஸே ஸாஹித்ய அகாதமீ கீ ஸ்வாயத்ததா பர ப்ரஷ்நசிஹ்ந லக கயா ஹை. க்யா அப இஸ தேஷ கீ ஸாஹித்ய அகாதமீ ஸமஸுஂக ஜைஸீ கஂபநியோஂ கே ஸாஂஸ்கர்திக ஏஜேஂட கீ பூமிகா நிபாஏகீ? யஹ குத அகாதமீ கே ஸஂவிதாந கா உபஹாஸ உடாநே ஜைஸா ஹை।
கணதஂத்ர திவஸ கீ பூர்வ ஸஂத்யா பர திஏ ஜாநே வாலா யஹ புரஸ்கார ஸ்வாதீநதா ஔர ஜநதா கே லிஏ ப்ரதிபத்த இஸ தேஷ கீ லஂபீ ஔர பேமிஸால ஸாஹித்யிக பரஂபரா பர குடாராகாத கே ஸமாந ஹை। பேஷக தேஷ கீ ஜ்யாதாதர பார்டியாஂ ஔர உநகீ ஸரகாரேஂ ஸாம்ராஜ்யவாதபரஸ்தீ ஔர நிஜீகரண கீ ராஹ பர நிர்பஂத தரீகே ஸே சல ரஹீ ஹைஂ। தேஷீ பூஂஜீபதி கராநே பீ ஸாஹித்ய-ஸஂஸ்கர்தி கோ புரஸ்காரோஂ ஔர ஸுவிதாஓஂ கே ஜரிஏ அபநா சேரீ பநா லேநே கீ லகாதார கோஷிஷ கரதே ரஹே ஹைஂ, பாவஜூத இஸகே தேஷ கே ஸாஹித்யகாரோஂ ஔர ஸஂஸ்கர்திகர்மியோஂ கீ பஹுத படீ தாதாத அபநீ ரசநாஓஂ மேஂ இநகா விரோத ஹீ கரதீ ரஹீ ஹை। ஸாஹித்ய அகாதமீ ஔர ஸமஸுஂக கே புரஸ்காரோஂ கே ஜரிஏ இஸ விரோத கோ ஹீ அகஂூடா திகாநே கா உபஹாஸஜநக ப்ரயாஸ கியா ஜா ரஹா ஹை ஔர இஸகே லிஏ ஸமய பீ ஸோச ஸமஜகர சுநா கயா ஹை। கணதஂத்ர திவஸ கீ பூர்வ ஸஂத்யா பர பூரே தேஷ கோ ஏக தரஹ கா ஸஂகேத தேநே கீ தரஹ ஹை கி ஜைஸீ ஸாம்ராஜ்யவாதபரஸ்த ஜநவிரோதீ அர்தநீதி பிசலே தோ தஷக மேஂ இஸ தேஷ பர லாத தீ கஈ ஹை, வைஸே ஹீ மூல்யோஂ கோ ஸாஹித்ய மேஂ ப்ரஸ்ரய தியா ஜாஏகா ஔர ஸாஹித்ய அகாதமீ ஜைஸீ அகாதமியாஂ இஸகா மாத்யம பநேஂகீ। பேஷக ஸாஹித்ய அகாதமீ ஸரகாரீ அநுதாந ஸே சலதீ ஹை, மகர இஸீ காரண உஸே ஸரகாரீ ஸஂஸ்கர்தி கா ப்ரசார ஸஂஸ்தாந பநநே நஹீஂ திஏ ஜா ஸகதா। ஜிஸ பைஸே கே ஜரிஏ யஹ அகாதமீ சலதீ ஹை வஹ பைஸா ஜநதா கே கூந-பஸீநே கா ஹை ஔர இஸீலிஏ உஸ ஸஂஸ்தா கா ஏக பஹுராஷ்ட்ரீய கஂபநீ கே ஜஷ்ந கா டேகேதாரீ லே லேநா ஆபத்திஜநக ஹை। இஸ புரஸ்கார கா விரோத கரநா ஸாஹித்யகார-ஸஂஸ்கர்திகர்மியோஂ கே ஸாத-ஸாத இஸ தேஷ கீ ஜநதா கா பீ பர்ஜ ஹை।
ஸாஹித்ய அகாதமீ கோ ஔர பீ ஸ்வாயத்த பநாநே ஔர ஸஹீ மாயநே மேஂ ஏக லோகதாஂித்ரக தேஷ கீ ராஷ்ட்ரீய ஸாஹித்ய அகாதமீ பநாநே கீ ஜரூரத ஹை। ஜிஸ ஸர்மநாக டஂக ஸே ஸமஸுஂக கே ஸமக்ஷ ஸமர்பண கியா கயா ஹை உஸே தேகதே ஹுஏ ஸவால கடா ஹோதா ஹை கி க்யா ஸாஹித்ய அகாதமீ கீ விபிந்ந ஸமிதியோஂ மேஂ ஜோ லேகக ஹைஂ, வே இஸ ஹத தக பூஂஜீபரஸ்த ஹோ சுகே ஹைஂ। உநகா யஹ விவேகஹீந நிர்ணய இஸ ஜரூரத கோ ஸாமநே லாதா ஹை கி அகாதமீ கோ லோகதாஂத்ரிக பநாயா ஜாஏ ஔர உஸே ஸத்தாபரஸ்தீ ஸே முக்த கியா ஜாஏ।
டைகோர நே ஸாஹித்ய-ஸஂஸ்கர்தி, ஷிக்ஷா ஔர விசார கோ ஜநதா ஸே காடகர இஸ தரஹ ஸமஸுஂக ஜைஸீ கிஸீ கஂபநீ கீ ஸேவா மேஂ லகாநே கா காம நஹீஂ கியா தா। ஜபகி ஆஜ ஸாஹித்ய அகாதமீ டீக இஸகே விபரீத ஆசரண கர ரஹீ ஹை। யஹ டைகோர கீ விராஸத கே ஸாத பீ துவ்ர்யவஹார ஹை। தேஷ கே தமாம ஜநபக்ஷதர ஸாஹித்யகாரோஂ, ஸஂஸ்கர்திகர்மியோஂ ஔர லோகதஂத்ரபஸஂத-ஆஜாதீபஸஂத ஜநமத கா க்யால கரதே ஹுஏ புரஸ்கர்த லேககோஂ கோ பீ ஏக பார ஜரூர புநர்விசார கரநா சாஹிஏ கி வே கிந மூல்யோஂ கே ஸாத கடே ஹோ ரஹே ஹைஂ ஔர இஸஸே வே கிநகா பலா கர ரஹே ஹைஂ। ஸாஹித்ய மூல்யோஂ ஔர ஆதர்ஷோஂ கா க்ஷேத்ர ஹை। பேஹதர ஹோ கி வே உஸகே பதந கா வாஹக ந பநேஂ ஔர இஸ புரஸ்கார கோ டுகராகர ஏக மிஸால காயம கரேஂ। 25 ஜநவரீ கோ புரஸ்கார ஸமாரோஹ கே வக்த அபராஹ்ந 3 பஜே ஜந ஸஂஸ்கர்தி மஂச கே ஸதஸ்யோஂ ஸமேத தில்லீ கே கஈ ஸாஹித்யகார-ஸஂஸ்கர்திகர்மீ ஸாஹித்ய அகாதமீ,மஂடீ ஹாஉஸ கே ஸாமநே ஜோ ஸாஂதிபூர்ண விரோத ப்ரதர்ஸந கர ரஹே ஹைஂ உஸமேஂ ஜ்யாதா ஸே ஜ்யாதா லோகோஂ கோ ஸாமில ஹோநா சாஹிஏ।
ஸுதீர ஸுமந, ஸஂபாதக, ஸமகாலீந ஜநமத, ராஷ்ட்ரீய கார்யகாரிணீ ஸதஸ்ய, ஜந ஸஂஸ்கர்தி மஂச

ஏக சாத்ர கா பயாந - ஸஸி நாராயண ஸ்வாதீந

சர்ராபல்லீ கீ ஜேல மேஂ ரகா கயா ஹை ஹமேஂ
பாரீ பந்தேபஸ்த கே பீச
ஸீலந பரீ ஸேல மேஂ

அபநீ கலம மேஂ ஹம
காரதூஸ நஹீஂ பர ரஹே தே
நா லிக ரஹே தே தீவரோஂ பர
ஆபத்தீஜநக நாரே

அபநே ஹீ பவிஷ்ய கோ
அபநே கூந ஸே
லிக ரஹே தே ஹம

ஆஜ கா ஸூரஜ பீ
ஸுர்க ஸுபஹ கா பரசம
பஹரா கர சலா கயா ஹை
ஔர ஜேல கீ ஸலாகோஂ ஸே
ஹம தேக ரஹே ஹைஂ
தேலஂகாநா கா முஸ்குராதா ஹுஆ பவிஷ்ய

நயே ஸால மேஂ ப்ரவேஸ கரதீ ஹுஈ
துநியா கே ஹாதோஂ மேஂ
ஹமாரே கூந ஸே லிகா க்ரீடிஂக கார்ட ஹை
யஹ 2009 கா அஂதிம திந ஹை
ஆஜ நயீ கரவட லே ரஹா ஹை
ராத கா சாஂத...

ஆவாரா மஸீஹா: மநுஷ்யதா ஸதீத்வ ஸே படீ வஸ்து ஹை - ஸுதீர ஸுமந

ஹிஂதீ கே ப்ரஸித்த ஸாஹித்யகார விஷ்ணு ப்ரபாகர அப ஹமாரே பீச நஹீஂ ஹைஂ। ஆஜாதீ கே ஆஂதோலந நே ஜிந ஜநதாஂத்ரிக மூல்யோஂ கோ விகஸித கியா, பீடித-உத்பீடித மநுஷ்யோஂ கீ முக்தி கீ ஜோ ப்ரபல ஆகாஂக்ஷாஏஂ பைதா கீ, விஷ்ணு ஜீ உந்ஹீஂ மூல்யோஂ ஔர ஆகாஂக்ஷாஓஂ கோ ஜீவந பர அபநே ஸாஹித்ய மேஂ அபிவ்யக்த கரதே ரஹே। விஷ்ணு ஜீ கோ உநகீ ஸாதகீ ஔர ஆதர்ஸவாதிதா கீ வஜஹ ஸே காஂதீவாதீ மாநா கயா, லேகிந குத உநகா மாநநா தா கி உந்ஹோஂநே காஂதீ கோ ஸஂபூர்ணதா மேஂ நஹீஂ அபநாயா। யஹ ஸஂயோக ஹை கி விஷ்ணு ஜீ கோ பஹலே-பஹல மைஂநே ‘அமர ஸஹீத பகதஸிஂஹ’ கே ஜீவநீ லேகக கே ரூப மேஂ ஜாநா। தப மேரீ உம்ர ஸாத-ஆட ஸால கீ ரஹீ ஹோகீ। உஸ ஜீவநீ மேஂ பகதஸிஂஹ கே பசபந கே ஜோ ப்ரஸஂக ஹைஂ உநஸே மைஂ பேஹத ப்ரபாவித ஹுஆ தா। பிர மைஂநே பச்சோஂ கீ பத்ரிகாஓஂ மேஂ விஷ்ணு ஜீ கீ ரசநாஏஂ படீஂ। ஆஜ பீ முஜே லகதா ஹை கி பச்சோஂ கே லிஏ லேகந கிஸீ ரசநாகார கே லிஏ ஸ்ரேஷ்டதா கீ ஏக கஸௌடீ ஹை। ஜோ லோக பாவநா ஔர ஸஂவேதநா கோ கம மஹத்வ தேகர ஸிர்ப விசார ஔர தர்க கீ பாத கரதே ஹைஂ ஸாயத வே பச்சோஂ கே லிஏ நஹீஂ லிக ஸகதே। விஷ்ணு ஜீ நே தூஸரீ பார முஜே தப ஔர பீ கஹரே தௌர பர ப்ரபாவித கியா ஜப சாத்ர ஜீவந மேஂ மைஂநே ‘ஆவாரா மஸீஹா’ படீ। அகர விஷ்ணு ஜீ ஜீவந மேஂ நாடக, உபந்யாஸ, கஹாநீ, ஸஂஸ்மரண, பால ஸாஹித்ய ஆதி குச ஔர ந பீ லிகதே, தோ ஸிர்ப இஸ கிதாப கீ வஜஹ ஸே ஹமேஸா உந்ஹேஂ யாத கியா ஜாதா। ஸ்த்ரியோஂ கே சரித்ர பர உஂகலீ உடாதே ஹுஏ வித்வாந மநீஷீ ஸாஸ்த்ரகாரோஂ நே யஹ நிஷ்கர்ஷ தியா தா கி உநகே சரித்ர கே பாரே மேஂ ஈஸ்வர பீ நஹீஂ ஜாநதா ஔர ஜநதா நே ஜிஸே ஏக முஹாவரே கீ தரஹ அபநா லியா தா, உஸ நிஷ்கர்ஷ ஔர உஸ ஸமஜதாரீ கோ ஐதிஹாஸிக தௌர பர பதலநே கா காம கியா ஸரதசஂத்ர கே ஸாஹித்ய நே ஔர விஷ்ணு ஜீ நே ஸ்த்ரியோஂ கே பரம மித இஸ லேகக கீ உலஜீ ஹுஈ ஜிஂதகீ கீ கடியோஂ கோ ஸுலஜாகர ஹமேஂ உஸ ப்ரக்ரியா ஸே அவகத கராயா ஜிஸநே ஸரத ஜைஸே மஹாந லேகக கோ நிர்மித கியா। ஸரத கீ ஸாரீ கிதாபேஂ தோ மைஂ நஹீஂ பட பாயா, லேகிந ‘ஆவாரா மஸீஹா’ நே ஜைஸே ஸரத கே ஸாஹித்யிக ஸார ஸே அவகத கரா தியா கி ‘மநுஷ்யதா ஸதீத்வ ஸே படீ வஸ்து ஹை।’ மைஂ தோ டூக லஹஜே மேஂ கஹநா சாஹதா ஹூஂ கி இஸ கிதாப நே முஜே ஸ்த்ரியோஂ கே ப்ரதி அதிக ஸஂவேதநஸீல பநாயா, சரித்ர ஸஂபஂதீ பரஂபராகத நஜரிஏ கே ஜோ அவஸேஷ தே மேரே பீதர உநகோ ஜைஸே ஆமூல ரூப ஸே பதல தியா।
ஸிர்ப பாஂக்லா ஹீ நஹீஂ, பல்கி ஸஂபூர்ண பாரதீய கலா-ஸாஹித்ய, காஸகர ஹிஂதீ ஸாஹித்ய பர ஸரதசஂத்ர கே ரூமாநீ பாவபோத கா கஹரா அஸர ரஹா ஹை। ஜிந திநோஂ மைஂ பஹலீ பார ‘ஆவாரா மஸீஹா’ பட ரஹா தா, உஸவக்த பீ கஈ ஹிஂதீ பில்மோஂ கீ யாத ஆதீ ரஹீ தீ। இஸபார இஸ லேக கோ லிகநே கே க்ரம மேஂ பீ ஐஸா ஹீ ஹுஆ। பஸ, ஐஸே ஹீ தோடா மூட சேஂஜ கரநே கே லிஹாஜ ஸே மைஂநே குருதத்த கீ க்லாஸிக பில்ம ‘ப்யாஸா’ லகா தீ, உஸே தேகதே ஹுஏ லகா கி ஜைஸே கோஈ கஹரா ரிஸ்தா ஹை உஸகே நாயக கா ஸரத ஔர உநகே ஸாஹித்ய கே நாயகோஂ கே ஸாத। யஹாஂ சர்சா தூஸரீ திஸா மேஂ ஜா ஸகதீ ஹை। மேரா கஹநா தரஅஸல இதநா ஹீ ஹை கி ஸரதசஂத்ர கே ஸாஹித்ய நே பூரே பாரத மேஂ நஏ கிஸ்ம கே ஸஂவதேநஸீல மநுஷ்யோஂ கோ கடநே மேஂ யோகதாந தியா ஹை। ஹிஂதீ ஸஹித அநேக பாஷாஓஂ மேஂ உநகீ ரசநாஓஂ கா அநுவாத இஸீ கா ஸூசக ஹை। அகாரண நஹீஂ ஹை கி உநகீ ஜீவநீ ‘ஆவாரா மஸீஹா’ கீ லோகப்ரியதா ஸிர்ப ஹிஂதீ பாஷியோஂ கே பீச ஹீ நஹீஂ ரஹீ। அஂக்ரேஜீ ஸஹித அந்ய பாரதீய பாஷாஓஂ மேஂ பீ இஸ ஜீவநீ கா அநுவாத ஹுஆ। இஸகே கஈ-கஈ ஸஂஸ்கரண நிகலே।
‘ஆவாரா மஸீஹா’ கிஸீ பீ ஜீவநீ லேகக கே லிஏ ஏக சுநௌதீ கீ தரஹ ஹை। பக்ௌர கிஸீ ஸ்காேலரஸிப யா கிஸீ அநுதாந கே விஷ்ணு ஜீ நே ஜிஸ தரஹ ஸரத கீ ஜிஂதகீ ஸே ஸஂபஂதித தமாம ஜகஹோஂ மேஂ கஏ ஔர உநஸே ஜுடே தமாம லோகோஂ ஔர ஸஂதர்போஂ கே பாரே மேஂ ஜாநகாரியாஂ இகட்டீ கீ, உஸ தரஹ ஸாயத ஹீ ஆஜ கா கோஈ லேகக கர பாஏகா। பேஹத ஸ்ரமஸாத்ய தரீகே ஔர பரபேக்ஸிநிஸ்ட ஏப்ரோச கே ஸாத விக்ணு ஜீ நே இஸே லிகா। ஸரத கே ப்ரதி லோகோஂ கீ பரஸ்பர ஏக-தூஸரே கோ காடதீ அவதாரணாஏஂ, குத கோ கோபந ரகநே கீ உநகீ ஆதத ஔர காஂவ, பாகலபுர, ரஂகூந ஔர கலகத்தா ஆதி கஈ ஜகஹோஂ மேஂ குஜாரீ கஈ உநகீ ஜிஂதகீ கோ ஸமேடதே ஹுஏ அஸலீ ஸரத கோ ஸாமநே லாநா இதநா ஆஸாந ந தா। விஷ்ணு ஜீ நே லிகா ஹை- ‘‘ஸரத பாபூ கா ஜீவநக்ரம இதநா உலஜா ஹுஆ, இதநா விஸர்ஂகல ஹை கி உஸமேஂ தாரதம்ய பைடாநா, உஸகே க்ரம கோ டீக கரநா படா துஷ்கர கார்ய ஹை। கௌந-ஸீ கடநா கப கடீ, கைஸே கடீ, கப கஹாஂ ரஹே, கிதநே திந ரஹே, கௌந-ஸா பாஷண கப தியா, க்யா டீக-டீக கஹா, இஸகா ஸஹீ லேகா-ஜோகா கஹீஂ உபலப்த நஹீஂ ஹை। ஜோ ஹை வஹ ஏகதம விஸர்ஂகல ஹை। உஸகீ தலாஸ மேஂ முஜே பரஸோஂ யஹாஂ-வஹாஂ படகநா படா। ஜ்யோதிஷியோஂ கீ ஸரண லீ, விஸ்வவித்யாலய கே கைலேஂடர தேகே, ஸ்கூல-காலேஜ கே ரஜிஸ்டர டடோலே, புராநீ பத்ரிகாஏஂ டூஂடீ, தப குச ரூப பந ஸகா।’’ யஹ விஷ்ணு ஜீ கீ விநம்ரதா ஹை கி இதநீ மேஹநத கே பாத பீ உந்ஹேஂ லகதா ஹை கி ‘குச ரூப பந ஸகா’, வர்நா அபநே தஈஂ உந்ஹோஂநே இஸ ஜீவநீ கோ ப்ராமாணிக பநாநே மேஂ கோஈ கஸர நஹீஂ சோடீ ஹை। பஹலே ஸஂஸ்கரண கீ பூமிகா மேஂ விஷ்ணு ஜீ நே ஏக ஜகஹ லிகா ஹை கி உந்ஹே கலா கோ பலே ஹீ கோயா ஹோ, ஆஸ்தா கோ நஹீஂ கோயா ஔர நிரஂதர ஸஸக்த ஔர ஸச்சீ ஸஂவேதநா கீ கடியோஂ கோ கோஜநே கா ப்ரயத்ந கியா ஹை। யஹாஂ யஹ ஜாநநா திலசஸ்ப ஹோகா கி ஸரத குத ஸச்சீ ஸஂவேதநா கீ கடியோஂ கோ ஏகதம பரபேக்ஸந கே ஸாத ஸாஹித்ய மேஂ தர்ஜ கரநா அபநா லக்ஷ்ய மாநதே தே। ‘விராஜ பஹூ’ கீ ரசநா ப்ரக்ரியா கா ஜிக்ர இஸ ஜீவநீ மேஂ ஹை கி ஸரத அஸீம தைர்ய கே ஸாத காட-பீட கரநே லிகதே தே। ஜப தக உநகா ஏக்ஸப்ரேஸந ஸஹஜ ததா நிர்ஜர கே ஸமாந ந ஹோ ஜாதா தா, தப தக உந்ஹேஂ தர்ப்தி ந ஹோதீ தீ। ராத கா லிகா திந மேஂ கலத ஜாந படதா தா। லேகிந யஹ கலதீ வ்யாகரண கீ கலதீ நஹீஂ தீ। இஸே வே பாவோஂ கே அநுஸார சலநே வாலீ பாஷா கா அபாவ மாநதே ஹைஂ ஔர உஸே தூர கரநே கரநா சாஹதே ஹைஂ।
‘ஆவாரா மஸீஹா’ ஏக ஜீவநீ லேகக த்வாரா ஏக தரஹ ஸே ஸரத கோ ஸமஜநே கீ மஹத்வபூர்ண கோஸிஸ ஹை। இஸகீ பூமிகா இஸ நாதே பீ கௌரதலப ஹை। யஹ ஜீவநீ திஸாஹாரா, திஸா கீ கோஜ ஔர திஸாஂத நாமக தீந பர்வாஂ மேஂ பஂடீ ஹை। ஹர பர்வ கஈ ஜீவந ப்ரஸஂகோஂ மேஂ பஂடே ஹைஂ। கிதாப கே பீதர தோ ஸிர்ப க்ரம ஸஂக்யாஏஂ தீ கஈ ஹைஂ, பர ஸுரூ மேஂ ஜஹாஂ பர்வோஂ கா பரிசய ஹை, வஹாஂ உந க்ரம ஸஂக்யாஓஂ கே ஸாத ஸீர்ஷக பீ லகே ஹுஏ ஹைஂ, ஜோ உநகே ஜீவநகதா கா ஸஂக்ஷேப மேஂ ஏக ஸஂகேத தேதே ஹைஂ, ஜைஸே- விதா கா தர்த, பாகலபுர மேஂ கடோர அநுஸாஸந, ரோபிநஹுட, அச்சே வித்யார்தீ ஸே கதா-வித்யா-விஸாரத தக, ராஜூ உர்ப இஂத்ரநாத ஸே பரிசய, ஏக ப்ரேமப்லாவித ஆத்மா ஆதி। பாகலபுர ஸரத கா நநிஹால தா, வஹீஂ கே உநகே பசபந கே ப்ரஸஂகோஂ ஸே ஜீவநீ கீ ஸுருஆத ஹோதீ ஹை। விஷ்ணு ஜீ நே உஸ பேஹத ஸராரதீ, மேதாவீ, ஸாஹஸீ ஔர ஸஂவதேநஸீல பாலக கே பசபந கா படா ஹீ ப்ரபாவஸாலீ வர்ணந கியா ஹை। பாகலபுர ஹோ யா காஂவ தேவாநஂதபுர, உஸகீ ஸராரதோஂ ஔர துஸ்ஸாஹஸிக கார்யோஂ ஸே லோக படே பரேஸாந ரஹதே தே। லேகிந விஷ்ணு ஜீ லிகதே ஹைஂ கி ‘வஹ கிலாடீ தா, வித்ரோஹீ பீ உஸே கஹ ஸகதே ஹைஂ, பர பதமாஸ வஹ கிஸீ தர்ஷ்டி ஸே நஹீஂ தா।’ பசபந ஔர கிஸோர உம்ர மேஂ ஹீ உஸமேஂ பைதா ஸூக்ஷ்ம பர்யவேக்ஷண கீ ப்ரவர்த்தி, துக கீ கஹரீ ஸமஜ, ப்ரேம வ மித்ரதா கீ உஸகீ அதம்ய சாஹ ஔர கஹரே ந்யாயபோத கே ப்ரஸஂகோஂ கே ஸாத யஹ ஜீவநீ ஆகே படதீ ஹை। பால ஸஂகிநீ தீரூ, துஸ்ஸாஹஸீ காரநாமோஂ கே லிஏ மஸஹூர தோஸ்த ராஜூ ஔர வே ஸாரே சரித்ர ஜிநகா ஸரத பர கஹரா அஸர படா, உந்ஹேஂ பீ ஜீவநீகார நே அமர கர தியா ஹை। உஸ ஜீவந கே தௌராந குத அபநீ கரீபீ, அபாவ ஔர உபேக்ஷித-ஸமாஜ பஹிஷ்கர்த லோகோஂ கீ பீடா ஸே ஸரத கா கஹரா ஸாக்ஷாத்கார ஹுஆ, ஜிஸநே உநகீ சேதநா ஔர பாவ தாரா கோ ரசநே மேஂ அஹம பூமிகா நிபாஈ। உஸீ தௌராந ஸ்கூல கீ லாஇப்ரேரீ ஸே உந்ஹோஂநே ஸாஹித்யிக கிதாபேஂ பீ கூப படீஂ। கல்ப கடகர ஸுநாநே கீ ஜோ உநகீ ஜந்மஜாத ப்ரதிபா தீ, உஸமேஂ வே 15 வர்ஷ கீ உம்ர மேஂ பாரஂகத ஹோ சுகே தே। பிதா கீ அதூரீ கஹாநியோஂ நே பீ உநகே லிஏ ப்ரேரணா கா காம கியா।
தத்காலீந ராஜநீதிக-ஸாமாஜிக பரிஸ்திதியோஂ ஔர வைசாரிக பஹஸோஂ ஔர டகராஹடோஂ நே ஸரத கீ ஜிஂதகீ கோ கிஸ ஹத தக ப்ரபாவித கியா, விஷ்ணு ப்ரபாகர நே இஸே பீ தேகநே கீ பூரீ கோஸிஸ கீ ஹை। ஏக ஓர ஜாதி-பேத, குலீநதா, பால விவாஹ, ஸதீ ப்ரதா ஔர கஈ தார்மிக ரூடியோஂ ஔர ஆடஂபரோஂ கே கிலாப ஸாமாஜிக ஸுதார கே ஸ்வர ப்ரபல ஹோ ரஹே தே தோ தூஸரீ ஓர உஸகீ ப்ரதிக்ரியா மேஂ புராதநபஂதீ-கட்டரபஂதீ லோக ஸுதாரவாதியோஂ கோ ஜாதி-பஹிஷ்கர்த கர ரஹே தே, உந்ஹேஂ ஸார்வஜநிக தௌர பர அபமாநித கரநே கா கோஈ மௌகா நஹீஂ சோடதே தே। ஸரத கே நாநா கேதாரநாத கஂகோபாத்யாய கட்டரபஂதியோஂ கே தல கே நேதா தே, ஜபகி ஸரத கா ஸ்வச்சஂத ஔர ஸஂவேதநஸீல மந ஸ்வபாவதஃ இஸகா ப்ரபல விரோதீ தா। ஸுதாரவாதியோஂ கே ஸாத ஹோநே கே காரண ஸரத கோ பீ புரீ தரஹ அபமாநித கியா கயா। பிர பைஸே கே அபாவ மேஂ உநகீ படாஈ சூட கஈ। உநகா மந காநே-பஜாநே, நாடக கரநே ஔர ஸாஹித்ய ஸர்ஜந மேஂ லகநே லகா ஔர அபநே பரம மித்ர ராஜூ கே ஸாத காலீதாஸீ நாம கீ வேஸ்யா கே யஹாஂ பீ ஜாநே லகே। விஷ்ணு ஜீ நே லிகா ஹை கி ‘ததாகதித குகர்மோஂ கே காரண குலீநோஂ கே ஸமாஜ மேஂ உஸகீ மர்யாதா நிரஂதர கட ரஹீ தீ। இஸீலிஏ அகுலீநோஂ மேஂ ஹீ உஸே ஸரண லேநீ படதீ தீ। வஹீஂ பர உஸநே மநுஷ்ய கீ கோஜ கீ ஔர ஜாநா கி மநுஷ்யத்வ ஸதீத்வ ஸே படீ சீஜ ஹை।’ மகர உந்ஹீஂ திநோஂ ஸரத கா ஸாதீ ராஜூ பிதா கீ பிடாஈ கே காரண கஹீஂ சலா கயா, ஸாயத ஸாது ஹோ கயா। ஏக பாரீ ஸூந்ய உபர ஆயா ஸரத கே ஜீவந மேஂ। பிர 21 ஸால கீ உம்ர மேஂ உந்ஹோநே பஹலீ நௌகரீ கீ ஔர உஸே சோடா। ஸாஹித்ய ஸர்ஜந மேஂ குத கோ வ்யஸ்த ரகநே கீ கோஸிஸ கீ। ரசநாகார மித்ரோஂ கே ஸாத ஸாஹித்யிக ஸபாஏஂ கீஂ। உஸீ வக்த ஏக தோஸ்த கீ விதவா பஹந நிருபமா, ஜிநகீ ஸர்ஜநஸீலதா கோ உந்ஹோஂநே காபீ ப்ரோத்ஸாஹித கியா, கே ப்ரதி வே ஆகர்ஷித ஹுஏ। லேகிந குலீநதா, ஸஂஸ்கார, ரீதி-ரிவாஜ ஔர உநகீ குத கீ குக்யாதி ஆடே ஆஈ। விஷ்ணு ஜீ நே லிகா ஹை கி ‘குச பீ ஹுஆ ஹோ, யௌவந கீ உஸ ப்ரதம பேலா மேஂ யஹ ப்யார வ்யர்த ஹோ கயா। லேகிந ஸமஸ்த உச்சர்ஂகலதாஓஂ கே பீச வஹ ஹமேஸா கே லிஏ உஸகே அஂதர மேஂ ஸமா கயா।.....இஸ வேதநா கோ ஸ்நேஹ கஹோ, ப்ரேம கஹோ, ஆயு கா தோஷ கஹோ, பர இஸகே அஸ்தித்வ ஸே இநகார நஹீஂ கியா ஜா ஸகதா।’
கஈ பார யஹ லகதா ஹை கி ஸரத ஜீவந ஸே பாகதே ஹைஂ, வைராக்ய உந்ஹேஂ அபநீ ஓர கீஂசதா ஹை, பர யஹ ஜோ ஜீவந கே ப்ரதி கஹரீ ஆஸக்தி ஹை கஈ பார வைராக்ய மஹஜ உஸகீ ப்ரதிக்ரியா ஜைஸா ஹீ ஹை। ஸச தோ யஹ ஹை கி வைராக்ய வே கதஈ நஹீஂ சாஹதே। ப்ரேம கீ அஸபலதா, கர கீ கராப ஆர்திக தஸா கே காரண வே நிரூத்தேஸ்ய கர சோடகர நிகல கயே, கஈ திந தக ஸஂந்யாஸியோஂ கே ஸாத ரஹே, பிர உநஸே பிசடகர ஸஂந்யாஸீ கே வேஸ மேஂ ஹீ முஜப்பரபுர பஹுஂசே, பர ஏக ரோஜ ஏக கத லிகதே ஹுஏ தேக லோகோஂ கோ உநபர ஸஂதேஹ ஹுஆ, அஂததஃ பஹசாந லிஏ கஏ। பிர வஹாஂ பீ வே லோகோஂ ஸே கிர கஏ। பிதா கீ மர்த்யு கே காரண லௌடே। கர கீ தஸா தேக கமாநே கலகத்தா கஏ, வஹாஂ ஏக மாமா கே பரிவார மேஂ உந்ஹோஂநே நௌகரோஂ ஜைஸா வ்யவஹார, கர்ணா ஔர அபமாந ஜேலே। கலகத்தா கே பாஸ ஏக காஂவ மேஂ பஹந கே யஹாஂ ரஹநே கோ ஸோசா, பர பஹநோஈ கோ ஹிம்மத நஹீஂ ஹுஈ। ஆகிரகார வே ரஂகூந சல படே।லிஂகந கே வ்யக்தித்வ ஸே துலநா கரதே ஹுஏ விஷ்ணு ஜீ நே லிகா ஹை- ஸரத கீ ப்ரியதமா கீ மர்த்யு தோ நஹீஂ ஹுஈ தீ, பர பிசோஹ ஸஂபூர்ண தா। உஸ பிசோஹ கா உஸகே ஜீவந பர கஹரா ஔர ஸ்தாயீ ப்ரபாவ படா। உஸநே கஹீஂ லிகா ஹை, ‘‘ஸச்சா ப்ரேம மிலாதா ஹீ நஹீஂ தூர பீ கரதா ஹை।’ க்யா வஹ இஸீலிஏ தோ தூர நஹீஂ ஜா ரஹா தா? ஔர யஹ கேவல ஜீவநீகார கா ஹீ ஸவால நஹீஂ ரஹ ஜாதா, பல்கி பாடக கே பீதர பீ யஹீ ஸவால பைதா ஹோதா ஹை।
டைஜேடீ ஸரத கா கஹீஂ பீசா நஹீஂ சோடதீ। ரஂகூந மேஂ உந்ஹேஂ மௌஸா கே கர ஸ்நேஹபூர்ண ஆஸ்ரய மிலதா ஹை। மகர மௌஸா கீ அசாநக மர்த்யு ஹோ ஜாதீ ஹை ஔர மாமா லோக ஜப வஹாஂ பஹுஂசதே ஹைஂ தோ உநகே ஜ்ாரிஏ உநகீ சரித்ரஹீநதா கே கிஸ்ஸே மௌஸீ தக பஹுஂச ஜாதே ஹைஂ ஔர ஸதா கே லிஏ உஸ கர கோ உந்ஹேஂ சோடநா படதா ஹை। பிர பௌத்த ஸாது பௌஂகீ பநகர கூமே, கஈ நௌகரியாஂ கீ, அச்சா காநே கே காரண ஸரகாரீ கர்மசாரியோஂ ஔர அபஸரோஂ கே பீச பீ உநகீ மாஂக படீ, பாத மேஂ காநா சூட கயா, லேகிந படநா நஹீஂ சோடா, காஸகர விதேஸீ ஸாஹித்ய கா உந்ஹோஂநே கூப அத்யயந கியா। சாஹநே வாலோஂ கீ கமீ நஹீஂ தீ, லேகிந ஹர ப்யார கோ கோநே கோ வஹ ஜைஸே அபிஸப்த தே। ரஂகூூந மேஂ பீ மித்ர பஂகசஂத்ர கே ப்ராண கோ ஏக பீமாரீ ஸே நஹீஂ பசா ஸகே। ஏக பூடே கே ஸாத ஜபரந ப்யாஹீ ஜா ரஹீ லடகீ ஸாஂதி கோ ந்யாய திலாநே கே சக்கர மேஂ உஸஸே ஸாதீ கீ, மகர உஸகா ஸாத தோ ஸால கா பீ நஹீஂ ரஹா। ப்லேக மேஂ பஹலே ஸாஂதி கீ மர்த்யு ஹுஈ ஔர பிர உநகே பச்சே கா। ஜீவநீகார கா ஆகலந ஹை கி கைஸோர்ய கே அஸபல பே்ரம கே ஸமாந இஸ ஸதமே கா பீ ஸரத கே ஜீவந பர கஹரா ப்ரபாவ படா।
ஏக லேகக கே ரூப மேஂ ஸரத ஹமேஸா அபநே கோ சிபாதே ரஹே, மகர ரஂகூந ப்ரவாஸ கே தௌராந ஹீ உநகீ அநுமதி கே பகைர மாமா ஸுரேத்ரநாத நே உநகா உபந்யாஸ ‘படீ தீதீ’ ஸரலா தேவீ சைதராநீ கோ ‘பாரதீ’ பத்ரிகா மேஂ சபநே கே லிஏ தே தியா। உஸகே சபதே ஹீ பாஂக்லா ஸாஹித்ய மேஂ ஜைஸே தூூபாந ஆ கயா। உதர ரஂகூந மேஂ பீ உநகீ ப்ரதிபா சிபீ ந ரஹ ஸகீ। இஸ பீச ஸஂகட மேஂ பஂஸீ ஏக லடகீ ஸே பிர உந்ஹோஂநே ஸாதீ கீ ஔர உஸே நாம தியா ஹிரண்மயீ। ஹிரண்மயீ ஜீவந பர உநகீ பத்நீ பநகர ரஹீஂ। யத்யபி கர மேஂ ஆக லகநே ஸே ‘சரித்ரஹீந’ ஔர ‘நாரீ கா இதிஹாஸ’ ததா அநேக புஸ்தகேஂ ஜல கஈஂ। மகர யஹ துர்கடநா பீ ஸரத கே இஸ நஏ தௌர கீ ஸுருஆத மேஂ பாதா நஹீஂ பந பாஈ। உநகா கலகத்தா ஆநா-ஜாநா ஸுரூ ஹுஆ। ‘சரித்ரஹீந’ கீ பாஂடுலிபி பிர ஸே தையார கீ, நஈ கஹாநியாஂ லிகீஂ ஔர உநகே சபநே கே ஸாத ஹீ உநகீ லோகப்ரியதா படதீ கஈ। பிர வே கலகத்தா ஆ கஏ। யஹாஂ நஏ-நஏ உபந்யாஸோஂ கே ப்ரகாஸந கே ஸாத ஹீ உநகீ ராஜநீதிக கதிவிதியாஂ பீ படீ। ஸரதசஂத்ர கோ அபார லோகப்ரியதா ஹாஸில ஹுஈ। ஜீவநீகார கே ஸப்தோஂ மேஂ- ‘‘லேகக கோ பஹுதோஂ நே நஹீஂ தேகா தா, பர ரசநாஏஂ படநே மேஂ சாத்ர, கிராநீ, கர்ஹநாரீ, வ்யாபாரீ ஸப ஏக-தூஸரே ஸே பாஜ்ாீ மார லே ஜாநே கோ உத்ஸுக தே। சாத்ரோஂ கீ பரீக்ஷா கீ புஸ்தகோஂ கே நீசே ‘ஸ்ரீகாஂத’, ‘சரித்ரஹீந’ ஔர ‘தேவதாஸ’ ஆதி சிபே ரஹதே। லக்ஷ்மீ பஹூ கே தகியே கீ நீசே காஜல ஔர ஸிஂதூர ஸே அஂகித ‘பல்லீ ஸமாஜ’, ‘பிராஜபஹூ’ ஔர ‘பிஂதுுர சேலே’ கா மில ஜாநா ஸ்வாபாவிக தா। யஹாஂ தக கி பநியே கீ துகாந பர ஜஹாஂ ப்ரதிதிந ராமாயண கா பாட ஹோதா தா வஹாஂ பீ ‘படீ தீதீ’, ‘பஂடித மோஸாய’ யா ‘ஸ்ரீகாஂத’ திகாஈ தே ஜாதே தே। இஸ லோகப்ரியதா கா காரண யஹீ தா கி உநகே பாத்ர ஜீவந மேஂ ஸே உபரே தே, கிஸீ நியம விதாந ஸே நிர்மித நஹீஂ ஹுஏ।’’ இஸ கிதாப மேஂ ஏக ஜகஹ ஸரத கோ ஏக ஸஜ்ஜந ஸுஜாவ தேதே ஹைஂ கி வே வர்ஂதாவந கே உந கிஸோர-கிஸோரியோஂ கீ ப்ரேம லீலா பர லிகே, ஜஹாஂ இஂத்ரியோஂ கா கோஈ ஸஂபர்க நஹீஂ ஹை। இஸ பர ஸரத ஜோ ஜவாப தேதே ஹைஂ, வஹ கௌரதலப ஹை- ‘‘தும லோகோஂ கீ ஜைஸீ ருசி ஹை, உஸஸே தோ கஹாநீ ஔர உபந்யாஸ நஹீஂ லிகே ஜா ஸகதே। ஸப குச கோ தும தர்ம, மர்ம ஔர கர்ம கீ தர்ஷ்டி ஸே தேகதே ஹோ।’’ ஜப உநகே உபந்யாஸ ‘சரித்ரஹீந’ கோ ஏக ஸஂபாதக நே அநைதிக ஔர அஸ்லீல பதாயா தப ஸரத நே படே தீகே ஜவாப திஏ। வே ‘சரித்ரஹீந’ கோ கிஸீ தூஸரே கே நாம ஸே சாபநே கே ஆக்ரஹ ஸே படக உடதே ஹைஂ। யத்யபி விஷ்ணு ஜீ நே ஏக ஜகஹ உநகே ஊபர பரஂபராகத ஸதாசார கே தபாவ கோ பீ சிஹ்நித கரதே ஹைஂ। பர்ஷ்ட ஸஂக்யா 138 பர வே லிகதே ஹைஂ கி ‘அநஜாநே ஹீ ஸதாசாரீ பநநே கீ காமநா உநகே வைராகீ மந கோ கேரதீ ஆ ரஹீ தீ। வஹ துஸ்ஸாஹஸீ தா, வித்ரோஹீ நஹீஂ। இஸீலிஏ யஹ விரோதாபாஸ ஹை।’ மகர யஹ விரோதாபாஸ உநகே ஜீவந ஔர ரசநா கீ கேஂத்ரீய சீஜ நஹீஂ ஹை। காஸகர, ஸ்த்ரியோஂ கே லிஏ பரஂபராகத ஆசார ஔர நைதிகதா கா ஸரத நே மரதே தம தக ஸமர்தந நஹீஂ கியா। உந்ஹோஂநே கருணா ஔர ஸஂவேதநா ஸே ஸ்த்ரீ கோ தேகா கிஸீ ஆசார ஸாஸ்த்ர ஸே நஹீஂ, இஸீலிஏ ஏக அச்சே கர கீ பஹூ காமிநீ ஜோ அபநே பதி கோ சோடகர ஏக லுஹார ஸீதலசஂத்ர கே ஸாத ரஂகூந பாக ஆதீ ஹை ஔர உஸகீ மர்த்யு கே பாத உஸகே மமேரே பாஈ நிவாரண ஸே ஸாதீ கர லேதீ ஹை, உஸகே பாரே மேஂ ஸோசதே ஹுஏ ஸரத கோ லகதா ஹை கி ‘உஸநே ஸீதலசஂத்ர கோ ப்யார கியா தா, வஹ நிவாரண கோ பீ ப்யார கரதீ ஹை ஔர காஂசராபாடா மேஂ வஹ ஜிஸ பதி கோ சோட ஆஈ தீ உஸகோ பீ நிஸ்சய ஹீ ப்யார கரதீ ஹோகீ।’ பர்ஷ்ட ஸஂக்யா-136 யஹ ஏக தரஹ ஸே ஜீவநீகார த்வாரா ஸரத கே பாவ ஜகத ஔர விசார ப்ரக்ரியா கோ ஸமஜநே கா ப்ரயத்ந பீ ஹை। ஆகே பர்ஷ்ட ஸஂக்யா 166 பர வே லிகதே ஹைஂ கி ‘ஸரதசஂத்ர மித்யா கல்பநா கரநே மேஂ கபீ விஸ்வாஸ நஹீஂ கரதே தே। குலீந ப்ரதா ஸசமுச உந்ஹேஂ சுபதீ தீ। மித்யா கே ஆதார பர உந்ஹோஂநே கபீ அபநே பாத்ர நஹீஂ கடே கிஏ।’
ஸரதசஂத்ர கே 57வேஂ ஜந்ம திவஸ பர ஸ்த்ரியோஂ கீ ஓர ஸே ஜோ அபிநஂதந பத்ர படா கயா தா, உஸே பீ விஷ்ணு ப்ரபாகர நே இஸ ஜீவநீ மேஂ ஸாமில கியா ஹை। வஹ மாநோ ஸ்த்ரியோஂ கீ ஓர ஸே ஸரத கா ஸஹீ மூல்யாஂகந ஹை। உந்ஹேஂ ஸந்நாரியோஂ கே அஂதயார்மீ, நாரியோஂ கே பரம ஸ்ரத்தேய மித்ர, பரம ப்ரிய ஔர பரம ஆத்மீய கஹகர ஸஂபோதித கியா கயா ஹை। விஷ்ணு ஜீ நே ஸ்த்ரீ-புருஷ ஸஂபஂத ஔர ப்ரேம கே ப்ரதி ஸரத கா ஜோ நஜ்ாரியா ஹை உஸே இஸ கிதாப மஂே கஈ ஜகஹ ஜிக்ர கியா ஹை। ‘ஆகே சலகர ஏக ஐஸா ஸமய ஆஏகா, ஜபகி ப்ரேம கே த்வாரா தோநோஂ கா மிலகர ஏக ஹோநா அதிக மஹத்வ கா ஸமஜா ஜாஏகா ஔர காநூந கே த்வாரா தோநோஂ கா மிலகர ஏக ஹோநா கௌண மாநா ஜாஏகா’- ஜைஸே ஆநே வாலே ஸமாஜ கே லிஏ ஸரத கா யஹ கோஷணாபத்ர ஹை।