சலிஏ ஆபகோ ஏக தூஸரீ ஹீ துநியா மேஂ லே சலூஂ। ஔர ஆபகோ ஸுநாஊஂ ஏக 45 ஸால புராநீ ப்ரேம-கதா। கரீப லோகோஂ ஸே ப்ரேம கீ கதா, ஜோ கி ப்ரதிதிந ஏக டௗலர ஸே பீ கம கமாதே ஹைஂ। மைஂ ஏக பேஹத ஸஂப்ராஂத, கடூஸ, மஹஂகே கௗலேஜ மேஂ படா, பாரத மேஂ, ஔர உஸநே முஜே லகபக பூரீ தரஹ பரபாத கர ஹீ தியா தா। ஸப பிக்ஸ தா – மைஂ டிப்லோமேட, ஸிக்ஷக யா டௗக்டர பநதா – ஸப ஜைஸே ப்லேட மேஂ பரோஸா படா தா। ஸாத ஹீ, முஜே தேக கர ஐஸா நஹீஂ லகேகா கி மைஂ ஸ்க்வைஸ கே கேல மேஂ பாரத கா ராஷ்ட்ரீய சைஂபியந தா, தீந ஸால தக லகாதார। (ஹஂஸீ) ஸாரீ துநியா கே அவஸர மேரே ஸாமநே தே। ஸப ஜைஸே மேரே கதமோஂ மேஂ படா ஹோ। மைஂ குச கடபட கர ஹீ நஹீஂ ஸகதா தா। ஔர தப, யூஂ ஹீ, ஜிஜ்ஞாஸாவஸ மைஂநே ஸோசா கி மைஂ காஂவ ஜாகர ரஹூஂ ஔர காம கரூஂ – பஸ ஸமஜநே கே லிஏ கி காஂவ கைஸா ஹோதா ஹை। 1965 மேஂ, மைஂ பிஹார கயா। வஹாஂ அப தக கா ஸபஸே பீஷண அகால படா தா। மைஂநே பூக ஔர மௌத கா நஂகா நாச தேகா। பஹலீ பார டீக மேரே ஸாமநே லோக பூக ஸே மர ரஹே தே। உஸ அநுபவ நே மேரா ஜீவந பதல டாலா। மைஂ வாபஸ ஆயா ஔர மைஂநே அபநீ மாஂ ஸே கஹா, “மைஂ ஏக காஂவ மேஂ ரஹநா ஔர காம கரநா சாஹதா ஹூஂ।” மாஂ கோமா மேஂ சலீ கயீ। (ஹஂஸீ) “யே க்யா கஹ ரஹா ஹை? ஸாரீ துநியா கே அவஸர தேரே ஸாமநே ஹைஂ, ஔர பரீ தாலீ மேஂ லாத மார கர தூ ஏக காஂவ மேஂ ரஹநா ஔர காம கரநா சாஹதா ஹை? முஜே ஸமஜ நஹீஂ ஆ ரஹா ஹை கி ஆகிர துஜே ஹுஆ க்யா ஹை?” மைஂநே கஹா, “நஹீஂ, முஜே ஸர்வஸ்ரேஷ்ட ஸிக்ஷா மிலீ ஹை। உஸநே முஜே ஸோசநே பர மஜபூர கர தியா ஹை। ஔர மைஂ குச வாபஸ தேநா சாஹதா ஹூஂ, அபநே ஹீ தரீகே ஸே।” “பர தூ ஆகிர ஏக காஂவ மேஂ கரேகா க்யா? ந ரோஜகார ஹை, ந பைஸா ஹை, ந ஸுரக்ஷா, ந ஹீ கோஈ பவிஷ்ய।” மைஂநே கஹா, “மை காஂவ மேஂ ரஹ கர பாஂச ஸால தக குஆஂ கோதநா சாஹதா ஹூஂ।” “பாஂச ஸால தக குஆஂ கோதேகா? தூ பாரத கே ஸபஸே மஹஂகே ஸ்கூல ஔர கௗலேஜ மேஂ படா ஹை, ஔர அப பாஂச ஸால தக குஆஂ கோதநா சாஹதா ஹை?” உந்ஹோஂநே முஜஸே பஹுத லஂபே ஸமய தக பாத தக நஹீஂ கீ, க்யோஂகி உந்ஹேஂ லகா கி மைஂநே அபநே காநதாந கீ நாக கடவா தீ ஹை। லேகிந இஸகே ஸாத ஹீ, முஜே ஸீகநே கோ மிலா துநியா கா ஸபஸே பேஹதரீந ஜ்ஞாந ஔர கௌஸல, ஜோ பஹுத கரீப லோகோஂ கே பாஸ ஹோதா ஹை, மகர கபீ பீ ஹமாரே ஸாமநே நஹீஂ லாயே ஜாதே – ஜோ பரிசய ஔர ஸம்மாந தக கோ மோஹதாஜ ரஹதே ஹைஂ, ஔர ஜிந்ஹேஂ கபீ படே ரூப மேஂ இஸ்தேமால ஹீ நஹீஂ கியா ஜாதா। ஔர மைஂநே ஸோசா கி மைஂ பேயரபுட கௗலேஜ கீ ஸுருஆத கருஂகா। ஏக கௗலேஜ கேவல கரீபோஂ கே லிஏ। கரீப லோக க்யா ஸோசதே ஹைஂ, யே முக்ய மஸலா தா। யஹீ இஸ கௗலேஜ கீ நீஂவ பீ தீ। இஸ காஂவ மேஂ யஹ மேரா பஹலா திந தா। படே-பூடே மேரே பாஸ ஆயே ஔர பூசா, “க்யா புலிஸ ஸே பாக கர சுபே ஹோ?” மைஂநே கஹா, “நஹீஂ।” (ஹஂஸீ) “பரீக்ஷா மேஂ பேல ஹோ கயே ஹோ?” மைஂநே கஹா, “நஹீஂ।” “தோ ஸரகாரீ நௌகரீ நஹீஂ மில பாயீ ஹோகீ?” மைஂநே கஹா, “வோ பீ நஹீஂ।” “தப யஹாஂ க்யா கர ரஹே ஹோ? யஹாஂ க்யோஂ ஆயே ஹோ? பாரத கீ ஸிக்ஷா வ்யவஸ்தா தோ ஆபகோ பேரிஸ ஔர நயீ-தில்லீ ஔர ஜுரிக கே க்வாப திகாதீ ஹை; தும இஸ காஂவ மேஂ க்யா கர ரஹே ஹோ? தும குச தோ ஜரூர சிபா ரஹே ஹோ ஹமஸே?” மைஂநே கஹா, “நஹீஂ, மைஂ தோ ஏக கௗலேஜ கோலநே ஆயா ஹூஂ, கேவல கரீபோஂ கே லிஏ। கரீப லோகோஂ கோ ஜோ ஜரூரீ லகதா ஹை, வஹீ இஸ கௗலேஜ மேஂ ஹோகா।” தோ புஜுர்கோஂ நே முஜே பஹுத நேக ஔர ஸார்தக ஸலாஹ தீ। உந்ஹோஂநே கஹா, “கர்பா கரகே, கிஸீ பீ டிக்ரீ-ஹோல்டர யா மாந்யதா-ப்ராப்த ப்ரஸிக்ஷித வ்யக்தி கோ அபநே கௗலேஜ மேஂ மத லாநா।” லிஹாஜா, யே பாரத கா இகலௌதா கௗலேஜ ஹை, ஜஹாஂ யதி ஆப பீஏசடீ யா மாஸ்டர ஹைஂ, தோ ஆபகோ நாகாரா மாநா ஜாஏகா। ஆபகோ யா தோ படாஈ-சோட, யா பகோடா யா நிலஂபித ஹோநா ஹோகா … ஹமாரே கௗலேஜ மேஂ ஆநே கே லிஏ। ஆபகோ அபநே ஹாதோஂ ஸே காம கரநா ஹோகா। ஆபகோ மேஹநத கீ இஜ்ஜத ஸீகநீ ஹோகீ। ஆபகோ யே திகாநா ஹோகா கி ஆபகே பாஸ ஐஸா ஹுநர ஹை, ஜிஸஸே லோகோஂ கா பலா ஹோ ஸகதா ஹை ஔர ஆப ஸமாஜ கோ கோஈ ஸேவா ப்ரதாந கர ஸகதே ஹைஂ। தோ ஹமநே பேயரபுட கௗலேஜ கீ ஸ்தாபநா கீ, ஔர ஹமநே பேஸேவர ஹோநே கீ நயீ பரிபாஷா கடீ। ஆகிர பேஸேவர கிஸகோ கஹா ஜாஏ? ஏக பேஸேவர வ்யக்தி வோ ஹை, ஜிஸகே பாஸ ஹுநர ஹோ, ஆத்ம-விஸ்வாஸ ஹோ ஔர பரோஸா ஹோ। ஜமீந கே பீதர பாநீ கா பதா லகாநே வாலா பேஸேவர ஹை। ஏக பாரஂபரிக தாஈ ஏக பேஸேவர ஹை। ஏக கடாஈ கடநே வாலா பேஸேவர ஹை। ஸாரீ துநியா மேஂ ஐஸே பேஸேவர பரே படே ஹைஂ। யே ஆபகோ துநியா கே கிஸீ பீ தூர-தராஜ காஂவ மேஂ மில ஜாஏஂகே। ஔர ஹமேஂ லகா கி இந லோகோஂ கோ முக்யதாரா மேஂ ஆநா சாஹிஏ ஔர திகாநா சாஹிஏ கி இநகா ஜ்ஞாந ஔர இநகீ தக்ஷதா விஸ்வ-ஸ்தர கீ ஹை। இஸகா இஸ்தேமால கியா ஜாநா ஜரூரீ ஹை ஔர இஸே பாஹரீ துநியா கே ஸாமநே லாநா ஜரூரீ ஹை – கி யே ஜ்ஞாந ஔர காரீகரீ ஆஜ பீ காம கீ ஹை। கௗலேஜ மேஂ மஹாத்மா காஂதீ கீ ஜீவந-ஸைலீ ஔர காம கே தரீகே கா பாலந ஹோதா ஹை। ஆப ஜமீந பர காதே ஹைஂ, ஜமீந பர ஸோதே ஹைஂ, ஜமீந பர ஹீ சலதே ஹைஂ। கோஈ ஸமஜௌதா, லிகித தஸ்தாவேஜ நஹீஂ ஹை। ஆப மேரே ஸாத 20 ஸால ரஹ ஸகதே ஹைஂ ஔர கல ஜா பீ ஸகதே ஹைஂ। ஔர கிஸீ கோ பீ 100 டௗலர மஹீநே ஸே ஜ்யாதா நஹீஂ மிலதா ஹை। யதி ஆப பைஸா சாஹதே ஹைஂ, ஆப பேயரபுட கௗலேஜ மத ஆஇஏ। ஆப காம ஔர சுநௌதீ கே லிஏ ஆநா சாஹதே ஹைஂ, ஆப பேயரபுட ஆ ஸகதே ஹைஂ। யஹாஂ ஹம சாஹதே ஹைஂ கி ஆப ஆஏஂ ஔர அபநே ஆஇடியா பர காம கரேஂ। சாஹே ஜோ பீ ஆபகா ஆஇடியா ஹோ, ஆ கர உஸ பர காம கீஜிஏ। கோஈ பர்க நஹீஂ படதா, யதி ஆப பேல ஹோ கயே தோ। கிர கர, சோட கா கர, ஆப பிர ஸுருஆத கீஜிஏ। யே ஸாயத அகேலா ஐஸா கௗலேஜ ஹைஂ, ஜஹாஂ குரு ஸிஷ்ய ஹை ஔர ஸிஷ்ய குரு ஹை। ஔர அகேலா ஐஸா கௗலேஜ ஜஹாஂ ஹம ஸர்டிபிகேட நஹீஂ தேதே ஹைஂ। ஜிஸ ஸமுதாய கீ ஆப ஸேவா கரதே ஹைஂ, வோ ஹீ ஆபகோ மாந்யதா தேதா ஹை। ஆபகோ தீவார பர காகஜ கா டுகடா லடகாநே கீ ஜரூரத நஹீஂ ஹை, யே திகாநே கே லிஏ கி ஆப இஂஜீநியர ஹைஂ। தோ ஜப மைஂநே யே ஸப கஹா, தோ உந்ஹோஂநே பூசா, “டீக ஹை, பதாஓ க்யா ஸஂபவ ஹை। தும க்யா கர ரஹே ஹோ? யே ஸிர்ப பதகஹீ ஹை, ஜப தக தும குச கர கே நஹீஂ திகாதே।” தோ ஹமநே பஹலா பேயரபுட கௗலேஜ பநாயா, ஸந 1986 மேஂ। இஸே 12 பேயரபுட ஆர்கிடேக்டோஂ நே பநாயா தா, ஜோ கி அநபட தே, 1.5 டௗலர ப்ரதி வர்க புட கீ கீமத மேஂ। 150 லோக யஹாஂ ரஹதே தே, ஔர காம கரதே தே। உந்ஹேஂ 2002 மேஂ ஆர்கிடேக்சர கா ஆகா காந புரஸ்கார மிலா। பர உந்ஹேஂ லகதா தா, கி இஸ கே பீசே கிஸீ மாந்யதா ப்ராப்த ஆர்கிடேக்ட கா ஹாத ஜரூர ஹோகா। மைஂநே கஹா, “ஹாஂ, உந்ஹோஂநே நக்ஸே பநாயே தே, மகர பேயரபுட ஆர்கிடேக்டோஂ நே அஸல மேஂ கௗலேஜ கா நிர்மாண கியா।” ஸாயத ஹம ஹீ ஐஸே லோக ஹோஂகே, ஜிந்ஹோஂநே 50,000 டௗலர கா புரஸ்கார லௌடா தியா, க்யோஂகி உந்ஹேஂ ஹம பர விஸ்வாஸ நஹீஂ ஹுஆ, ஔர ஹமேஂ லகா ஜைஸே வோ லோக கலஂக லகா ரஹே ஹைஂ, திலோநியா கே பேயரபுட ஆர்கிடேக்டோஂ கே நாம பர। மைஂநே ஏக ஜஂகல-அபஸர ஸே பூசா – மாந்யதாப்ராப்த, படே-லிகே அபஸர ஸே – மைஂநே கஹா, “இஸ ஜகஹ பர க்யா பநாயா ஜா ஸகதா ஹை?” உஸநே மிட்டீ பர ஏக நஜர டாலீ ஔர கஹா, “யஹாஂ குச நஹீஂ ஹோ ஸகதா। ஜகஹ இஸ லாயக நஹீஂ ஹை। ந பாநீ ஹை, மிட்டீ பதரீலீ ஹை।” மைஂ கடிந பரிஸ்திதி மேஂ தா। ஔர மைஂநே கஹா, “டீக ஹை, மைஂ காஂவ கே பூடே கே பாஸ ஜா கர பூசூஂகா கி “யஹாஂ க்யா உகாநா சாஹிஏ?” உஸநே மேரீ ஓர தேகா ஔர கஹா, “தும யே பநாஓ, வோ பநாஓ, யே லகாஓ, ஔர காம ஹோ ஜாஏகா।” ஔர வோ ஜகஹ ஆஜ ஐஸீ திகதீ ஹை। மைஂ சத பர கயா ஔர ஸாரீ ஔரதோஂ நே கஹா, “யஹாஂ ஸே ஜாஓ। ஆதமீ நஹீஂ சாஹிஏ க்யோஂகி ஹம இஸ தரகீப கோ ஆதமியோஂ கோ நஹீஂ பதாநா சாஹதே। யே சத கோ வாடரப்ரூப கரநே கீ தகநீக ஹை।” (ஹஂஸீ) இஸமேஂ தோடா குட ஹை, தோடீ பேஸாப ஹை ஔர ஐஸீ கஈ சீஜேஂ ஜோ முஜே நஹீஂ பதா ஹை। லேகிந இஸமேஂ பாநீ நஹீஂ சூதா ஹை। 1986 ஸே ஆஜ தக, பாநீ நஹீஂ சுஆ ஹை। இஸ தகநீக கோ, ஔரதேஂ மர்தோஂ கோ நஹீஂ பதாதீ ஹைஂ। (ஹஂஸீ) யே அகேலா ஐஸா கௗலேஜ ஹை, ஜோ பூரீ தரஹ ஸௌர-ஊர்ஜா பர சலதா ஹை। ஸூரஜ ஸே ஹீ ஸாரீ பிஜலீ ஆதீ ஹை। சத பர 45 கிலோவாட கே பைநல லகே ஹைஂ। ஔர ஸப குச அகலே 25 ஸாலோஂ தக ஸிர்ப ஸௌர-ஊர்ஜா ஸே சல ஸகதா ஹை। தோ ஜப தக துநியா மேஂ ஸூரஜ ஹை, ஹமேஂ பிஜலீ கீ கோஈ ஸமஸ்யா நஹீஂ ஹோகீ। மகர ஸபஸே படியா பாத யே ஹை கி இஸே ஸ்தாபித கியா தா ஏக புஜாரீ நே, ஏக ஹிஂதூ புஜாரீ நே, ஜிஸநே ஸிர்ப ஆடவீஂ கக்ஷா தக படாஈ கீ தீ – கபீ ஸ்கூல நஹீஂ கயா, கபீ கௗலேஜ நஹீஂ கயா। இந்ஹேஂ ஸௌர-தகநீகோஂ கே பாரே மேஂ ஜ்யாதா ஜாநகாரீ ஹை விஸ்வ கே கிஸீ பீ ஔர வ்யக்தி கே முகாபலே, யே மேரீ காரஂடீ ஹை। போஜந, யதி ஆப பேயரபுட கௗலேஜ மேஂ ஆஏஂகே, ஆபகோ ஸௌர-ஊர்ஜா ஸே பநா மிலேகா। மகர ஜிந லோகோஂ நே உஸ ஸௌர-சூல்ஹே கோ பநாயா ஹை, வோ ஸ்த்ரியாஂ ஹைஂ, அநபட ஸ்த்ரியாஂ, ஜோ அபநே ஹாத ஸே அத்யஂத ஜடில ஸௌர-சூல்ஹா பநாதீ ஹைஂ। யே பரவலய (பைராபோலா) ஆகாரா கா பிநா ரஸோஇயே கா சூல்ஹா ஹை। துர்பாக்ய ஸே, யே ஆதீ ஜரமந ஹைஂ, வோ இதநீ ஸூக்ஷ்மதா ஸே நாப-ஜோக கரதீ ஹைஂ। (ஹஂஸீ) ஆபகோ பாரதீய மஹிலாஏஂ இதநீ ஸூக்ஷ்ம நாப-தோல கரதீ நஹீஂ மிலேஂகீ। பிலகுல ஆகிரீ இஂச தக, வோ உஸ சூல்ஹே கோ பநா ஸகதீ ஹைஂ ஔர யஹாஂ ஸாட வ்யக்தி திந மேஂ தோ பார ஸௌர-சூல்ஹே கா காநா காதே ஹைஂ। ஹமாரே யஹாஂ ஏக தஂத-சிகித்ஸக ஹைஂ। வோ தாதீ-மாஂ ஹை, அநபட ஹை ஔர தாஂதோஂ கீ டாக்டர ஹைஂ। வோ தாஂதோஂ கீ தேகபால கரதீ ஹைஂ கரீப 7000 பச்சோஂ கே। பேயரபுட டேக்நௗலாஜீ யே 1986 ஹை। கிஸீ இஂஜீநியர, யா ஆர்கிடேக்ட நே இஸ பாரே மேஂ நஹீஂ ஸோசா। மகர ஹம பாரிஸ கே பாநீ கோ சத ஸே இகட்டா கர ரஹே தே। பஹுத ஹீ கம பாநீ பர்பாத ஹோதா ஹை। ஸாரீ சதோஂ கோ ஜமீந கே நீசே பநே 400,000 லீடர கே டைஂக ஸே ஜோடா ஹுஆ ஹை। ஔர பாநீ பர்பாத நஹீஂ ஹோதா। யதி ஹமேஂ சார ஸால லகாதார பீ ஸூகே கா ஸாமநா கரநா படே, தோ பீ ஹமாரே பாஸ பாநீ ஹோகா, க்யோஂகி ஹம பாரிஸ கே பாநீ கோ இகட்டா கரதே ஹைஂ। 60 பீஸதீ பச்சே ஸ்கூல இஸலிஏ நஹீஂ ஜா பாதே, க்யோஂகி உந்ஹேஂ ஜாநவரோஂ கீ தேகபால கரநீ ஹோதீ ஹை – பேட, பகரீ – கர கே காம। தோ ஹமநே ஸோசா கி ஏக ஸ்கூல கோலா ஜாஏ ராத மேஂ, பச்சோ கோ படாநே கே லிஏ। க்யோஂகி திலோநியா கே ராத கே ஸ்கூலோஂ மேஂ 75,000 பச்சோஂ ஸே ஜ்யாதா ராத கோ பட சுகே ஹைஂ, க்யோஂகி யே பச்சோஂ கீ ஸஹூலியத கே லிஏ ஹை, யே ஸிக்ஷகோஂ கீ ஸஹூலியத கே லிஏ நஹீஂ ஹை। ஔர ஹம யஹாஂ க்யா படாதே ஹைஂ? ப்ரஜாதஂத்ர, நாகரிகதா, அபநீ ஜமீநோஂ கீ நாப கைஸே கரேஂ, அகர ஆபகோ புலிஸ பகட லே, தோ க்யா கரேஂ, யதி ஆபகா ஜாநவர பீமார ஹோ ஜாஏ, தோ க்யா கரேஂ। யஹீ ஹம ராத கே ஸ்கூலோஂ மேஂ படாதே ஹைஂ। க்யோஂகி ஸாரே ஸ்கூல மே ஸௌர-ஊர்ஜா ஹை। ஹர பாஂச ஸால மேஂ, ஹம சுநாவ கரதே ஹைஂ। 6 ஸே லே கர 14 ஸால தக கே பச்சே இஸ ப்ரஜாதாஂத்ரிக ப்ரணாலீ மேஂ ஹிஸ்ஸா லேதே ஹைஂ, ஔர வோ ஏக ப்ரதாநமஂத்ரீ சுநதே ஹைஂ। இஸ வக்த ஜோ ப்ரதாநமஂத்ரீ ஹை, உஸகீ உம்ர ஹை 12 வர்ஷ। வோ ஸுபஹ 20 பகரியோஂ கீ தேகபால கரதீ ஹை, மகர ஸாம கோ வோ ப்ரதாநமஂத்ரீ ஹோ ஜாதீ ஹை। உஸகா அபநா மஂத்ரிமஂடல ஹை, ஸிக்ஷா மஂத்ரீ, பிஜலீ மஂத்ரீ, ஸ்வாஸ்த்ய-மஂத்ரீ। ஔர வோ அஸல மேஂ தேகபால கரதே ஹைஂ கரீப 150 ஸ்கூலோஂ கே 7000 பச்சோஂ கீ। பாஂச ஸால பஹலே உஸே விஸ்வ பாலக புரஸ்கார ஸே நவாஜா கயா தா ஔர வோ ஸ்வீடந கயீ தீ। பஹலீ பார காஂவ ஸே பாஹர நிகலீ தீ। கபீ ஸ்வீடந தேகா நஹீஂ। லேகிந ஆஸபாஸ கீ சீஜோஂ ஸே ஜரா பீ ப்ரபாவித நஹீஂ। ஸ்வீடந கீ ராநீ, ஜோ வஹீஂ தீஂ, மேரீ ஓர முடீ ஔர கஹா, “க்யா ஆப இஸ பச்சீ ஸே பூசேஂகே கி இதநா ஆத்ம-விஸ்வாஸ கஹாஂ ஸே ஆதா ஹை? யே கேவல 12 ஸால கீ ஹை ஔர கிஸீ ஸே ப்ரபாவித நஹீஂ ஹோதீ।” ஔர வோ லடகீ, ஜோ உநகீ பாயேஂ ஓர ஹை, மேரீ ஓர முடீ, ஔர ராநீ கீ ஆஂகோஂ மேஂ ஆஂகேஂ டால கர போலீ, “கர்பயா இந்ஹேஂ பதா தீஜிஏ கி மைஂ ப்ரதாநமஂத்ரீ ஹூஂ।” (ஹஂஸீ) ஜஹாஂ ஸாக்ஷரதா பஹுத கம ஹை, ஹம கடபுதலியோஂ கா இஸ்தேமால கரதே ஹைஂ। கடபுதிலியோஂ கே ஸஹாரே ஹம அபநீ பாத ரகதே ஹைஂ। ஹமாரே பாஸ ஜோகிம சாசா ஹை, ஜோ கரீப 300 ஸால கே ஹைஂ। யே மேரே மநோவைஜ்ஞாநிக ஹைஂ। யே ஹீ மேரே ஸிக்ஷக ஹைஂ। யஹீ மேரே சிகித்ஸக ஹைஂ। யஹீ மேரே வகீல ஹைஂ। யஹீ முஜே தாந தேதே ஹைஂ। யஹீ தந பீ ஜுடாதே ஹைஂ, மேரே ஜகடே பீ ஸுலஜாதே ஹைஂ। யே மேரே காஂவ கீ ஸமஸ்யா கா ஸமாதாந கரதே ஹைஂ। யதி காஂவ மேஂ தநாவ ஹோ, யா பிர ஸ்கூலோஂ மேஂ ஹாஜிரீ கம ஹோ ரஹீ ஹோ ஔர அத்யாபகோஂ ஔர அபிபாவகோஂ கே பீச மநமுடாவ ஹோ, தோ யே கடபுதலீ அத்யாபகோஂ ஔர அபிபாவகோஂ கோ ஸாரே காஂவ கே ஸாமநே புலாதீ ஹை ஔர கஹதீ ஹை, “ஹாத மிலாஇஏ। ஹாஜிரீ கம நஹீஂ ஹோநீ சாஹிஏ।” யே கடபுதலியாஂ விஸ்வ-பைஂக கீ பேகார படீ ரிபோர்டோஂ ஸே பநீ ஹைஂ। (ஹஂஸீ) தோ இஸ விகேஂத்ரித ஔர பாரதர்ஸீ தரீகே ஸே, காஂவோஂ கோ ஸௌர-ஊர்ஜா தேநே கே தரீகே ஸே, ஹமநே ஸாரே பாரத மேஂ காம கியா ஹை। லத்தாக ஸே லே கர பூடாந தக। ஸப ஜகஹோஂ பர ஸௌர-ஊர்ஜா உந லோகோஂ த்வாரா லாயீ கயீ, ஜிந்ஹேஂ ப்ரஸிக்ஷண தியா கயா। ஹம லத்தாக கயே। வஹாஂ ஹமநே ஏக மஹிலா ஸே பூசா கி ஆப, மாஇநஸ 40 டிக்ரீ ஸேஂடிக்ரேட பர, சத ஸே பாஹர ஆயீ ஹைஂ, க்யோஂகி பர்ப ஸே ஆஜூ-பாஜூ கே ராஸ்தே பஂத ஹை … ஔர ஹமநே பூசா, “ஆபகோ க்யா லாப ஹுஆ ஸௌர ஊர்ஜா ஸே?” ஔர ஏக மிநட தக ஸோசநே கே பாத உஸநே கஹா, “யே பஹலீ பார ஹை கி மைஂ ஸர்தியோஂ மேஂ அபநே பதி கா சேஹரா தேக பாயீ।” (ஹஂஸீ) ஹம அபகாநிஸ்தாந கயே। பாரத மேஂ ஹமநே ஏக பாத யே ஸீகீ கி மர்தோஂ கோ ஆப குச நஹீஂ ஸிகா ஸகதே। (ஹஂஸீ) ஆதமீ உச்சர்ஂகல ஹோதே ஹைஂ। ஆதமீ மஹத்வாகாஂக்ஷீ ஹோதே ஹைஂ। வோ ஏக ஜகஹ டிக கர பைடநா நஹீஂ பாதே ஔர உந ஸபகோ ஏக ப்ரமாண-பத்ர சாஹிஏ ஹோதா ஹை। (ஹஂஸீ) துநியா பர மேஂ, யஹீ சாஹத ஹை ஆதமியோஂ கீ, ஏக ப்ரமாண-பத்ர சாஹிஏ। க்யோஂ? க்யோஂகி வோ காஂவ சோடநா சாஹதே ஹைஂ, ஔர ஸஹர ஜாநா சாஹதே ஹைஂ, நௌகரீ கரநே கே லிஏ। தோ ஹமநே இஸகா ஏக பேஹதரீந தரீகா நிகாலா। பூடீ தாதியோஂ கோ ப்ரஸிக்ஷண தேநே கா। அபநீ பாத தூர-தூர தக பைலாநே கா ஆஜ கீ துநியா மேஂ க்யா தரீகா ஹை? டேலீவிஜந? நஹீஂ। டேலீக்ராப? நஹீஂ। டேலீபோந? நஹீஂ। ஏக ஸ்த்ரீ கோ பதா தீஜிஏ பஸ! (ஹஂஸீ) தோ ஹம பஹலீ பார அபகாநிஸ்தாந கயே ஔர ஹமநே தீந ஸ்த்ரியோஂ கோ சுநா ஔர கஹா, “ஹம இந்ஹேஂ பாரத லே ஜாநா சாஹதே ஹைஂ।” உந்ஹோஂநே கஹா, “அஸஂபவ। யே தோ அபநே கமரே தக ஸே பாஹர நஹீஂ நிகலதீ ஹைஂ, ஔர தும பாரத லே ஜாநே கீ பாத கரதே ஹோ।” மைஂநே கஹா, “மைஂ ஏக சூட தே ஸகதா ஹூஂ। மைஂ உநகே பதியோஂ கோ பீ ஸாத லே ஜாஊஂகா।” தோ மைஂ உநகே பதியோஂ கோ பீ லே ஆயா। ஜாஹிர ஹை, ஔரதேஂ ஆதமியோஂ ஸே கஹீஂ ஜ்யாதா புத்திமாந ஹோதீ ஹைஂ। சஹ மஹீநே கே பீதர, ஹம இந ஔரதோஂ கோ கைஸே பதல தேஂ? இஸாரோஂ கீ பாஷா ஸே। தப ஆப லிகித சீஜோஂ பர பரோஸா நஹீஂ கரதே। போலசால கீ பாஷா ஸே பீ காம நஹீஂ பநதா। ஆப இஸாரோஂ கீ பாஷா இஸ்தேமால கரதே ஹைஂ। ஔர சஹ மஹீநோஂ மேஂ, வோ ஸௌர-இஂஜீநியர பந கயீஂ। வோ வாபஸ ஜா கர அபநே காஂவ மேஂ ஸௌர-பிஜலீ லே ஆயீஂ। இஸ ஸ்த்ரீ நே வாபஸ ஜா கர, பஹலீ பார கிஸீ காஂவ மேஂ ஸௌர-பிஜலீ லகாயீ, ஏக காரகாநா லகாயா। அபகாநிஸ்தாந கா பஹலா காஂவ, ஜஹாஂ ஸௌர-பிஜலீ ஆயீ, தீந ஔரதோஂ த்வாரா கியா கயா தா। யே ஸ்த்ரீ ஏக மஹாந தாதீ மாஂ ஹை। 55 ஸால கீ உம்ர மேஂ இஸநே அபகாநிஸ்தாந மேஂ 200 கரோஂ கோ ஸௌர-பிஜலீ தீ ஹை। ஔர யே கராப பீ நஹீஂ ஹுஈ ஹை। யே அஸல மேஂ அபகாநிஸ்தாந கே இஂஜீநியரிஂக விபாக கயீ ஔர வஹாஂ கே முக்ய-அதிகாரீ கோ பதா கர ஆயீ கி ஏஸீ ஔர டீஸீ மேஂ பர்க க்யா ஹோதா ஹை। உஸே நஹீஂ பதா தா। இந தீந ஔரதோஂ நே 27 ஔர ஔரதோஂ கோ ப்ரஸிக்ஷண தியா ஹை ஔர அபகாநிஸ்தாந கே 100 காஂவோஂ மேஂ ஸௌர-பிஜலீ லகவா தீ ஹை। ஹம அப்ரீகா கயே, ஔர ஹமநே யஹீ கியா। யே ஸாரீ ஔரதேஂ ஜோ ஏக மேஜ பர பைடீ ஹைஂ, அலக-அலக ஆட தேஸோஂ கீ ஹைஂ, ஸப பதியா ரஹீ ஹைஂ, மகர பிநா ஏக பீ ஸப்த ஸமஜே, க்யோஂகி வோ ஸப அலக-அலக பாஷா போல ரஹீ ஹைஂ। மகர இநகீ பாவ-பஂகிமாஏஂ கஜப கீ ஹைஂ। யே ஏக தூஸரே ஸே பதியா பீ ரஹீ ஹைஂ ஔர ஸௌர-இஂஜீநியர பந ரஹீ ஹைஂ। மைஂ ஸியரா ல்யோந கயா ஔர வஹாஂ ஏக மஂத்ரீ ஸே மிலா, ஜோ ராத கே கநகோர அஂதேரே மேஂ ட்ராஇவிஂக கர ரஹே தே। ஏக காஂவ பஹுஂசா। வாபஸ ஆயா। காஂவ பஹுஂசா, ஔர கஹா, “இஸகீ க்யா கஹாநீ ஹை?” உந்ஹோஂநே கஹா, “இந தோ தாதீ-மாஂஓஂ நே…” “தாதியோஂ நே?” மஂத்ரீ ஸாஹப கோ பரோஸா ஹீ நஹீஂ ஹுஆ। “வோ கஹாஂ கயீ தீ?” “பாரத ஸே லௌட கர ஆயீ ஹைஂ।” வோ ஸீதே ராஷ்ட்ரபதி கே பாஸ கயா। உஸநே கஹா, “ஆபகோ பதா ஹை கி ஸியரா ல்யோந மேஂ ஏக ஸௌர-பிஜலீ யுக்த காஂவ ஹை?” ஜவாப மிலா, “நஹீஂ।” அகலே திந ஆதே ஸே ஜ்யாதா மஂத்ரிமஂடல இந ஔரதோஂ ஸே மிலநே ஆ கயா। “கஹாநீ க்யா ஹை?” தோ உந்ஹோஂநே முஜே புலாயா ஔர கஹா, “க்யா ஆப மேரே லிஏ 150 தாதியோஂ கோ ப்ரஸிக்ஷண தே ஸகதே ஹைஂ?” மைஂநே கஹா, “ஜீ நஹீஂ, மஹாமஹிம। மகர யே தே ஸகதீ ஹைஂ। யே தாதியாஂ।” தோ உந்ஹோஂநே ஸியரா ல்யோந மேஂ மேரே லிஏ பஹலா பேயரபுட ட்ரேநிஂக ஸேஂடர பநவாயா… ஔர 150 தாதியோஂ கோ ஸியரா ல்யோந மேஂ ப்ரஸிக்ஷண மில சுகா ஹை। காம்பியா ஹம காம்பியா மேஂ ஏக தாதீ மாஂ கோ சுநநே கே லிஏ கயே। ஏக காஂவ மேஂ பஹுஂசே। முஜே பதா தா கி மைஂ கிஸ ஸ்த்ரீ கோ சுநநா சாஹதா ஹூஂ। ஸப லோக ஸாத ஜுடே ஔர உந்ஹோஂநே கஹா, “இந தோ ஸ்த்ரியோஂ கோ லே ஜாஏஂ।” மைஂநே கஹா, “நஹீஂ, மைஂ தோ உஸே லே ஜாநா சாஹதா ஹூஂ।” உந்ஹோஂநே கஹா, “க்யோஂ? உஸே தோ பாஷா பீ நஹீஂ ஆதீ। ஆப உஸே ஜாநதே நஹீஂ ஹைஂ।” மைஂநே கஹா, “முஜே உஸகீ பாவ-பஂகிமாஏஂ ஔர பாத கரநே கா தரீகா அச்சா லகதா ஹை।” “உஸகா பதி நஹீஂ மாநேகா: நஹீஂ ஹோகா।” தோ பதி கோ புலாயா கயா। வோ ஆயா। அகட ஸே சலதா ஹுஆ, நேதாஓஂ கீ தரஹ, மோபாஇல லஹராதா ஹுஆ। “நஹீஂ ஹோகா।” “க்யோஂ நஹீஂ?” “உஸே தேகோ, வோ கிதநீ ஸுஂதர ஹை।” மைஂநே கஹா, “ஹாஂ, பஹுத ஸுஂதர ஹை।” “அகர கிஸீ பாரதீய ஆதமீ கே ஸாத பாக கயீ தோ?” யே உஸகா ஸபஸே படா டர தா। மைஂநே கஹா, “வோ குஸ ரஹேகீ, ஔர தும்ஹேஂ மோபாஇல பர கௗல கரேகீ।” வோ தாதீ மாஂ கீ தரஹ கயீ ஔர ஏக ஸேரநீ பந கர வாபஸ லௌடீ। வோ ஹவாஈ-ஜஹாஜ ஸே பாஹர நிகலீ ஔர ப்ரேஸ ஸே ஐஸே பதியாநே லகீ, ஜைஸே யே உஸகே லிஏ ஆம பாத ஹோ ஔர ஹமேஸா ஸே யஹீ கரதீ ரஹீ ஹோ। உஸநே ராஷ்ட்ரீய ப்ரேஸ கோ ஸம்ஹாலா ஔர வோ ப்ரஸித்த ஹோ கயீ। ஜப மைஂ சஹ மஹீநே பாத உஸ ஸே மிலா, மைஂநே கஹா, “தும்ஹாரா பதி கஹாஂ ஹை?” “அரே, கஹீஂ ஹோகா, உஸஸே க்யா பர்க படதா ஹை।” (ஹஂஸீ) ஸபலதா கீ கஹாநீ। (ஹஂஸீ) மைஂ அபநீ பாத யே கஹ கர கத்ம கரநா சாஹூஂகா கி முஜே லகதா ஹை கி ஸமாதாந ஆபகே அஂதர ஹீ ஹோதா ஹை। ஸமஸ்யா கா ஹல அபநே அஂதர டூஂடிஏ। ஔர உந லோகோஂ கீ பாத ஸுநிஏ, ஜோ ஆபஸே பஹலே ஸமாதாந கர சுகே ஹைஂ। ஸாரீ துநியா மேஂ ஐஸே லோக மௌஜூத ஹைஂ। சிஂதா ஹீ மத கரிஏ। விஸ்வ பைஂக கீ பாத ஸுநநே ஸே பேஹதர ஹை கி ஆப ஜமீநீ லோகோஂ கீ பாதேஂ ஸுநேஂ। உநகே பாஸ துநியா பர கே ஹல ஹைஂ। மைஂ அஂத மேஂ மஹாத்மா காஂதீ கீ கஹீ பாத தோஹராநா சாஹதா ஹூஂ। “பஹலீ பார வோ ஆபகோ அநஸுநா கர தேதே ஹைஂ … பிர வோ ஆப பர ஹஂஸதே ஹைஂ … பிர வோ ஆபஸே லடதே ஹைஂ … ஔர பிர ஆப ஜீதே ஜாதே ஹைஂ।” தந்யவாத।