ஜயபுர லிடரேசர பேஸ்டிவல பர பாதசீத

ஹால ஹீ மேஂ ஸம்பந்ந ஹுஏ ஜயபுர லிடரேசர பேஸ்டிவல கே பாரே மேஂ டௗ துர்காப்ரஸாத அக்ரவால ஸே டௗ ரஜநீஸ பாரத்வாஜ கீ பாதசீத ஆப ஹிஂதீ கே வரிஷ்ட லேகக ஹைஂ, ஸஜக ஆலோசக ஹைஂ, வஸ்துபரக விஸ்லேஷக ஹைஂ, தேஸ-விதேஸ கூமநே கா ஆபகோ ஸமர்த்த அநுபவ ஹை, அபிவ்யக்தி கீ வர்தமாந தகநீகோஂ கோ அச்சீ தரஹ ஸமஜதே ஹைஂ ததா உநகா உபயோக பீ கரதே ஹைஂ. இஸீ தர்ஷ்டி ஸே மைஂ ஆபகே ஸமக்ஷ ஐஸே குச ப்ரஸ்ந ரக ரஹா ஹூஂ ஜிநகா உத்தர ஆப ஹீ தே ஸகதே ஹைஂ.  ஆப ஜயபுர மேஂ ஆயோஜித ஜயபுர லிடரேசர பேஸ்டிவல கே ஹர ஆயோஜந கோ தேகதே ஆ ரஹே ஹை. அப தக ஹுஏ உத்ஸவோஂ கீ ஸாஹித்யிக உபலப்தியோஂ கோ ஆப கிஸ ப்ரகார ரேகாஂகித கரேஂகே? ஜயபுர லிடரேசர பேஸ்டிவல கீ ஸுருஆத 2006 மேஂ ஹுஈ தீ, ஔர உஸ பரஸ இஸமேஂ மாத்ர 18 லேககோஂ ஔர 14 அந்ய லோகோஂ நே பாக லியா தா. இந்ஹேஂ ஸுநநே வாலோஂ கீ ஸஂக்யா பமுஸ்கில 100 ரஹீ ஹோகீ. இஸ பரஸ யாநி 2012 கே பேஸ்டிவல மேஂ லகபக 250 லேககோஂ நே ஸிரகத கீ ஔர உந்ஹேஂ தேகநே-ஸுநநே வாலோஂ கீ ஸஂக்யா ஏக லாக கே லகபக பதாஈ ஜாதீ ஹை. யாநி பஹுத கம ஸமய மேஂ யஹ உத்ஸவ பஹுத படா ஹோ கயா ஹை. இந பரஸோஂ மேஂ இஸ ஆயோஜந மேஂ தேஸ விதேஸ கே அநேக படே ஔர பஹுத படே லேககோஂ நே ஸிரகத கீ ஹை. இஸ பரஸ பேந ஓகரீ, ரிசர்ட டௗகிஂஸ, ஸ்டீவந பிஂகர, ஏமீ சுஆ ஜைஸே விதேஸீ ஔர கிரீஸ கர்நாட, கே. ஸச்சிதாநஂதந, ப்ரதிபா ரே, குலதீப நையர, ஏம. ஜே. அகபர, அஸோக வாஜபேயீ, புருஷோத்தம அக்ரவால, நீலாப அஸ்க ஜைஸே அநேக பாரதீய லேகக இஸமேஂ ஆஏ. முஜே லகதா ஹை கி கிஸீ பீ ஸாஹித்யிக ஆயோஜந கீ உபலப்தி யஹீ ஹோ ஸகதீ ஹை கி வஹ லேகக-பாடக கோ நஜதீக லாஏ. இஸ லிஹாஜ ஸே தோ மைஂ இஸ ஆயோஜந கோ உபலப்திமூலக ஹீ கஹநா சாஹூஂகா.  இஸ பேஸ்டிவல ஸே ஸாஹித்ய ஔர ஸமாஜ கோ க்யா லாப ஹுஆ? இஸ ஸவால கா ஜவாப தேநா தோ பஹுத முஸ்கில ஹை. க்யா கிஸீ பீ ஸாஹித்யிக ஆயோஜந கே பாரே மேஂ யஹ ஸவால கரகே கோஈ ஸீதா உத்தர பாயா ஜா ஸகதா ஹை? ஏக படா லேகக ஸஹர மேஂ ஆதா ஹை, கோஈ ஸஂஸ்தா உநகே வ்யாக்யாந கா ஆயோஜந கரதீ ஹை, யா கிஸீ விஷய பர கோஈ சர்சா ஆயோஜித கீ ஜாதீ ஹை, கிஸீ புஸ்தக பர கோஈ சர்சா ஹோதீ ஹை. இந ஸபகே ஸந்தர்ப மேஂ அகர கோஈ யஹ பூசே கி இநஸே ஸாஹித்ய ஔர ஸமாஜ கோ க்யா லாப ஹுஆ, தோ க்யா உத்தர தேஂகே? மேரா யஹ மாநநா ஹை கி கிஸீ பீ ஸாஹித்யிக ஆயோஜந கா மகஸத ஹோதா ஹை விமர்ஸ கா மஂச ப்ரதாந கரநா ஔர வர்ஹத்தர ஸமுதாய தக பஹுஂசநா. தோ இஸ லிஹாஜ ஸே யஹீ கஹா ஜாஏகா கி ஜயபுர லிடரேசர பேஸ்டிவல நே ஸாஹித்ய ஔர ஸமாஜ தோநோஂ கோ லாபாந்வித கியா ஹை. ஸாஹித்யகாரோஂ கோ பாடக மிலே ஔர பாடகோஂ கோ ஸாஹித்ய ஔர ஸாஹித்யகார. அகர ஹம யஹ பீ மாந லேஂ கி யஹ கோஈ கம்பீர ஆயோஜந நஹீஂ தா, ஏக பேஸ்டிவல தா, ஏக உத்ஸவ தா, தோ பீ இஸ பாத கே மஹத்வ கோ கம கரகே ஆஂகநா உசித நஹீஂ ஹோகா கி பூரே பாஂச திந ஹர திந ஏக ஸாத சலநே வாலே ஸாத குணா பாஂச யாநி பைஂதீஸ ஸத்ரோஂ மேஂ ஸே ஹரேக மேஂ லகபக ஹாஉஸபுல கீ ஸ்திதி ரஹீ. லோகோஂ நே ஹர தரஹ கே லேககோஂ கோ ந கேவல தத்தசித்த ஹோகர ஸுநா, உநஸே கம்பீர ஸவால பீ கிஏ. ஸமாஜ கோ யஹ லாப ஹுஆ கி உஸே இதநே ஸாரே லேககோஂ, விசாரகோஂ, பத்ரகாரோஂ ஔர அந்ய பஹுத ஸாரே அநுஸாஸநோஂ கே ஸீர்ஷஸ்த லோகோஂ ஸே ரூபரூ ஹோநே கா ஔர உநகே விசாரோஂ ஸே அவகத ஹோநே கா மௌகா மிலா, ஔர ஸாஹித்ய கா லாப யஹ ஹுஆ கி உஸகா ப்ரஸார ஹுஆ. ப்ரஸஂகவஸ, யஹ பீ கஹூஂ கி இஸ பேஸ்டிவல மேஂ கிதாபோஂ கீ ஜோ துகாநேஂ தீஂ, ஔர ஜிந பர இஸ பேஸ்டிவல மேஂ ஸிரகத கரநே வாலே லேககோஂ கீ கிதாபேஂ உபலப்த தீஂ, அஂதிம திந உநமேஂ ஸே அதிகாஂஸ காலீ ஹோ சுகீ தீஂ. யாநி லோகோஂ நே ந ஸிர்ப சர்சாஓஂ கோ ஸுநா, சர்சா கரநே வாலே லேககோஂ கீ கிதாபோஂ கோ கரீதா பீ ஸஹீ. கிதாபோஂ பர லேககோஂ கே ஆடோக்ராப லேநே வாலோஂ கீ பீ பஹுத லம்பீ கதாரேஂ தேகநே கோ மிலீஂ.  இஸ உத்ஸவ கோ ஆயோஜித கரநே வாலோஂ கீ மூல ப்ரதிஜ்ஞா ஸாயத படே-படே லேககோஂ கோ ஏக மஂச பர இகட்டா கரநா ஔர உநகே மாத்யம ஸே தர்ஸகோஂ கோ சமத்கர்த கரநா ஹை ஜிஸகீ பரிணதி மநோரஂஜந மேஂ ஹோதீ ஹை. க்யா ஸாஹித்ய கீ மூல ப்ரதிஜ்ஞா ஸே இஸ ஆயோஜந கீ மூல ப்ரதிஜ்ஞா மேல காதீ ஹை? இஸ பாத மேஂ கோஈ ஸக நஹீஂ ஹை கி இஸ ஆயோஜந மேஂ பஹுத ஸாரே படே லேககோஂ கீ ஸஹபாகிதா ரஹதீ ஹை. யஹ ஸஹபாகிதா ஹர பரஸ படதீ ஜா ரஹீ ஹை. படே நாமோஂ கே ப்ரதி ஆகர்ஷண ஹம ஸபமேஂ ஹோதா ஹை. அகர ஹம கோஈ பஹுத சோடா ஆயோஜந கரதே ஹைஂ தப பீ ஹமாரீ யஹ கோஸிஸ தோ ஹோதீ ஹீ ஹை கி அபநே ஸஂஸாதநோஂ கே ஹிஸாப ஸே கிஸீ ‘படே’ லேகக கோ உஸமேஂ புலாஏஂ. ஹம ஜயபுர மேஂ கோஈ ஆயோஜந கரதே ஹைஂ தோ ஔர நஹீஂ தோ யஹீ கோஸிஸ கரதே ஹைஂ கி தில்லீ கா கோஈ லேகக ஆ ஜாஏ. ஐஸே மேஂ அகர இதநே படே பைமாநே கா கோஈ ஆயோஜந ஹை தோ யஹ பஹுத ஸ்வாபாவிக ஹை கி உஸமேஂ படே-படே லேகக புலாஏ ஜாஏஂகே. அகர ஆப படே லேககோஂ கோ நஹீஂ புலாஏஂகே தோ இஸ பைமாநே கா ஆயோஜந ஹோ ஹீ நஹீஂ ஸகதா. லேகிந ஆபநே ஏக மஹத்வபூர்ண டிப்பணீ யஹ கீ ஹை கி ஆயோஜக படே-படே லேககோஂ கோ ஏக மஂச பர இகட்டா கரகே தர்ஸகோஂ கோ சமத்கர்த கரநா சாஹதே ஹைஂ. ஆபநே அபநீ டிப்பணீ கே ஸாத ‘ஸாயத’ ஜோடகர யஹ ஆஸஂகா வ்யக்த கீ ஹை. மைஂ ஏக உதாஹரண தேகர பிர அபநீ பாத கஹூஂகா. இஸ பார கே ஸ்டார லேககோஂ மேஂ ஸே ஏக தே பேந ஓகரீ. 23 ஜநவரீ கீ ஸாம ஜிஸ ஸமய உநகா ஸத்ர தா உஸீ ஸமய கே சார தூஸரே ஸத்ரோஂ மேஂ ஸே ஏக ஸத்ர உதநே ஹீ மஹத்வபூர்ண லேகக ரிசர்ட டௗகிஂஸ கா தா, ஔர ஏக அந்ய ஸத்ர கவிதா ஸமய ஸீர்ஷக ஸே தா ஜிஸமேஂ அஸோக வாஜபேயீ, நந்த கிஸோர ஆசார்ய, நந்த பாரத்வாஜ, பீயூஷ தஈயா ஔர லதா ஸர்மா தே. இஸீ தரஹ ஆயோஜந கே பஹலே திந ஏக ஸத்ர மேஂ ஹைரீ குஂஜுரூ தே, தூஸரே மேஂ (யஹ பாத அலக ஹை கி உந்ஹேஂ லேகக மாநேஂ பீ யா ந மாநேஂ, லேகிந ‘படே’ தோ வே ஹைஂ ஹீ) கபில ஸிப்பல தே, ஏக அந்ய ஸத்ர மேஂ கே. ஸச்சிதாநஂதந தே ஔர ஏக ஔர அந்ய ஸத்ர கதா கோஸ மேஂ நவதேஜ ஸரநா ஔர தீப்தி நவல கே ஸாத ஹமாரே அபநே சரண ஸிஂஹ பதிக, ஔர லக்ஷ்மீ ஸர்மா தே. ஜோ பாத மைஂ ரேகாஂகித கரநா சாஹதா ஹூஂ வஹ யஹ கி கிஸீ ஏக ஸத்ர மேஂ ஸ்டார லேகக கே ஹோநே கே பாவஜூத ஸேஷ ஸபீ ஸத்ரோஂ மேஂ பீ தர்ஸகோஂ-ஸ்ரோதாஓஂ கீ பரபூர உபஸ்திதி தீ. அப பதாஇயே, கி சமத்கார கா க்யா அஸர ரஹா? ஜிஸ வக்த குலஜார ஔர ஜாவேத அக்தர ஜைஸே ஸ்டார ஏக ஸத்ர மேஂ மௌஜூத ஹோஂ உஸீ வக்த அகர லோக ரோஸாமுண்ட பார்டலேட, பவந வர்மா, புருஷோத்தம அக்ரவால ஔர ஜேம்ஸ ஸைபிரோ கோ தத்த சித்த ஹோகர ஸுநேஂ தோ பதாஇயே கி சமத்கார கா க்யா அஸர ரஹா? முஜே நஹீஂ லகதா ஹை கி ஆயோஜகோஂ கா மகஸத சமத்கார பைதா கரநா ரஹா ஹை. அலபத்தா படே லேககோஂ கோ உந்ஹோஂநே ஜரூர ஜுடாநா சாஹா ஔர இஸமேஂ வே காமயாப பீ ரஹே ஹைஂ. லேகிந, ஆயோஜந மேஂ ஸிர்ப பஹுத படே லேகக ஹீ ஹோஂ, ஐஸா பீ நஹீஂ ஹை. ஐஸே பஹுத ஸாரே லேகக பீ இஸமேஂ ஆதே ரஹே ஹைஂ ஜிநகீ அபீ பஹலீ ஹீ கிதாப ஆஈ ஹை ஔர ஜோ ஸாஹித்ய கீ துநியா மேஂ அபநீ பஹசாந பநா ரஹே ஹைஂ. யாநி, குல மிலாகர ஏக ஸமந்வய கீ ஸ்திதி முஜே தோ நஜர ஆஈ. வைஸே, ஆபநே யஹ ஸவால நஹீஂ பூசா ஹை, லேகிந மைஂ பதா தூஂ கி இஸ ஆயோஜந மேஂ ஹர தபா குச பில்மீ ஸிதாரே பீ ஸிரகத கரதே ரஹே ஹைஂ. கபீ அமிதாப பச்சந, கபீ ஆமிர காந, கபீ தேவ ஆநஂத தோ கபீ ஓம புரீ, ஆதி. ஆம தௌர பர ஹுஆ யஹ ஹை கி கிஸீ ஸிதாரே கீ கோஈ கிதாப உஸ தௌராந ப்ரகாஸித ஹுஈ தோ உஸகே ப்ரோமோஸந கே லிஏ உஸ ஸிதாரே கோ பீ புலா லியா கயா. பேஸக ஐஸா கரநே கே பீசே வ்யாவஸாயிக நஜரியா ஹோதா ஹை. லேகிந ஏக பாத தோ யஹ கி இஸ ஆயோஜந கே கர்தாதர்தாஓஂ நே ஸாஹித்ய கீ ஏக வ்யாபக பரிபாஷா லீ ஹை. ஹம லோக ஆம தௌர பர ஜிஸே ஸாஹித்ய கஹதே ஹைஂ, யே உஸஸே காபீ தூர தக ஜாதே ஹைஂ ஔர ராஜநீதி, அர்தஸாஸ்த்ர, ஸமாஜஸாஸ்த்ர, ஸிநேமா, மநோரஂஜந, பத்ரகாரிதா ஸபீ கோ ஸாஹித்ய கீ பரிதி மேஂ லேதே ஹைஂ. யஹீ வஜஹ ஹை கி இநகே ஆயோஜநோஂ மேஂ தருண தேஜபால பீ ஹோதே ஹைஂ, ஏம. ஜே. அகபர பீ, குலதீப நையர பீ, மார்க டுலீ பீ, பரகா தத்த பீ ஔர ஓப்ரா விநப்ரே பீ. முஜே தோ லகதா ஹை கி ஜ்ஞாந கீ விவித ஸாகாஓஂ கே பீச பாரஸ்பரிக ஸம்வாத கா யஹ கயால புரா நஹீஂ ஹை. மைஂ ஆயோஜந மேஂ ஆநே வாலே லோகோஂ கீ தாரீப கரூஂகா கி வே மஹஜ க்லைமர கே பீசே நஹீஂ பாகதே ஹைஂ ஔர ஜப கிஸீ க்லைமர வாலே ஸ்டார கா ஸத்ர சல ரஹா ஹோதா ஹை உஸ வக்த பீ வே கிஸீ கம்பீர லேகக கே ஸத்ர கோ அபநீ பஸஂத பநாதே ஹைஂ. லேகிந இஸகே பாவஜூத முஜே இஸ பாத கோ லேகர சிஂதா ஹோதீ ஹை கி இஸ ஆயோஜந மேஂ க்லைமர கா அநுபாத படதா ஜா ஹை. மைஂ சாஹூஂகா கி ஆயோஜக இஸ ப்ரவர்த்தி பர லகாம லகாஏஂ.  இஸ உத்ஸவ கே தர்ஸக கௌந ஹைஂ? க்யா இநமேஂ மேஂ வே லோக ஸாமில ஹைஂ ஜிநகீ பீடாஓஂ கீ பாத ஹம அபநீ பஹஸோஂ மேஂ கரதே ஹைஂ? இஸ உத்ஸவ கே தரவாஜே ஸபகே லிஏ குலே ரஹதே ஹைஂ. ஆபகோ பீ ஸ்மரண ஹோகா கி ஸுருஆதீ பரஸோஂ மேஂ தோ ஆயோஜககண நிமஂத்ரணோஂ கீ பாகாயதா பாட ஹீ லா தியா கரதே தே. தீரே-தீரே காகஜ கீ உஸ பர்பாதீ மேஂ கமீ கரநே கீ ஸத்புத்தி இந்ஹேஂ ஆஈ ஔர ஸஂசார மாத்யமோஂ கே ஜரியே லோகோஂ கோ ஆமஂத்ரித கியா ஜாநே லகா. இஸ வர்ஷ பஹலீ பார ஆயோஜகோஂ நே ஆகஂதுகோஂ கே லிஏ பஂஜீகரண கா ப்ராவதாந கியா, ஔர உஸகே பீசே ஸுரக்ஷா ஸம்பந்தீ காரண தே, லேகிந பஂஜீகரண நிஸுல்க தா. அலபத்தா ஸாம கே மநோரஂஜந கார்யக்ரமோஂ கே லிஏ டிகிட லகாயா கயா, லேகிந வஹ அலக பாத ஹை. தோ, இஸ உத்ஸவ மேஂ கோஈ பீ ஆ ஸகதா ஹை. ஸ்வாபாவிக ஹை கி ஜப இதநா படா ஆயோஜந ஹோகா தோ ஆநே வாலோஂ கா ஸ்தர ஏக ஸமாந தோ ஹோ நஹீஂ ஸகதா. ஜைஸா ஆபநே கஹா, ‘ஜிநகீ பீடாஓஂ கீ பாத ஹம அபநீ பஹஸோஂ மேஂ கரதே ஹைஂ’ வே அகர இஸ ஆயோஜந மேஂ ஆதே ஹைஂ தோ வே பீ ஆதே ஹைஂ ஜோ (ஸாயத) உந பீடாஓஂ கோ ஜந்ம தேதே ஹைஂ. ஔர இஸமேஂ முஜே கோஈ ஹர்ஜ பீ நஹீஂ லகதா. மஹத்வ தோ இஸ பாத கா ஹை கி இஸ ஆயோஜந கே தரவாஜே ஸபகே லிஏ குலே ஹைஂ. பல்கி, மைஂ தோ ஆகே படகர யஹ பீ கஹநா சாஹூஂகா கி யஹாஂ ஜோ ப்ரஜாதாஂத்ரிக வ்யவஸ்தா ஹோதீ ஹை உஸகா விஸ்தார ஔர அநுகரண ஹோநா சாஹிஏ. கோஈ பீ கஹீஂ பீ பைட ஸகதா ஹை. ஏக ஸத்ர மேஂ மைஂநே தேகா கி பவந கே. வர்மா (வே பூடாந மேஂ பாரத கே ராஜதூத ஹைஂ) ஆஏ ஔர உந்ஹேஂ கோஈ குர்ஸீ காலீ நஜர நஹீஂ ஆஈ தோ வே குலஜார கே பாஸ ஜமீந பர ஹீ பைட கஏ. உநகே லிஏ குர்ஸீ காலீ கரநே கே வாஸ்தே கிஸீ ஆம ஸ்ரோதா கோ உடாயா நஹீஂ கயா. கபீ-கபீ முஜே லகதா ஹை கி ஹம ஜிஸ ஸமாநதா கீ பாத ஜோர-ஸோர ஸே கரதே ஹைஂ, வோ க்ரியா ரூப மேஂ பரிணத ஹோதீ தோ யஹாஂ நஜர ஆதீ ஹை. லேகிந ஆபநே பாத பீடாஓஂ கீ கீ தீ. இஸ ஆயோஜந மேஂ லகாதார ஜாகர மைஂநே பாயா ஹை கி யஹாஂ ஸிர்ப உஸ ஸாஹித்ய கீ பாத நஹீஂ ஹோதீ ஹை ஜோ ஆம ஜந கீ பீடாஓஂ ஸே தால்லுக ரகதா ஹை. ஜைஸா மைஂநே அபீ கஹா, யஹாஂ ஸாஹித்ய கோ வ்யாபக அர்த மேஂ லியா ஜாதா ஹை, இஸலிஏ யஹாஂ ஜோ தர்ஸக ஸ்ரோதா ஸமுதாய ஆதா ஹை வஹ பீ வைவித்யபூர்ண ஹோதா ஹை.  இஸ உத்ஸவ மேஂ ஆநே வாலே தர்ஸகோஂ கீ ஸ்திதி ஸே க்யா இஸ உத்ஸவ கா மூல்யாஂகந நஹீஂ ஹோநா சாஹிஏ? ஆபகா இஸாரா ஸாயத இஸ தரப ஹை கி இஸ ஆயோஜந மேஂ ஜோ தர்ஸக ஆதே ஹைஂ வே ஸம்பந்ந வர்க கே ஹோதே ஹைஂ. ஆபகே இஸ ப்ரஸ்ந கா உத்தர பிசலே உத்தர மேஂ ஆ கயா ஹை.  க்யா அபகோ நஹீஂ லகதா ஹை கி ஏக ப்ராயோஜித ஏலீட வர்க யஹாஂ ஆ ரஹா ஹை ஜோ தேஸ ஔர ஸமாஜ கீ ஸமஸ்யாஓஂ கே ப்ரதி கம்பீர நஹீஂ ஹை? இஸகீ ஜடேஂ பீ ஹமாரீ தேஸஜதா மேஂ நஹீஂ ஹைஂ ஸாயத? இஸ ப்ரஸ்ந கா உத்தர ஹாஂ மேஂ பீ ஹை ஔர நா மேஂ பீ. பஹலே ஹாஂ கீ பாத கரூஂ. யஹ ஏக அஂதர்ராஷ்ட்ரீய ஸ்தர கா ஆயோஜந ஹை. பூரீ துநியா ஸே இஸமேஂ லோக ஆதே ஹைஂ. ந ஸிர்ப லேகக, வே பீ ஜிநகீ லேகந மேஂ ருசி ஹை. அப அகர கோஈ அமரீகா ஸே, ஜர்மநீ ஸே, ஜாபாந ஸே, யா கஹியே சேந்நஈ ஸே, அஹமதாபாத ஸே ஏக ஸாஹித்யிக ஆயோஜந மேஂ ஆ ரஹா ஹை தோ ஜாஹிர ஹை கி உஸகா ஸாமாஜிக-ஆர்திக-பௌத்திக ஸ்தர உஸ தரப ஜுகா ஹோகா ஜிஸே ஆப ஏலீட வர்க கஹ ரஹே ஹைஂ. யஹ மேரீ அபநீ ஜாநகாரீ ஹை கி ஹர பரஸ இஸ ஆயோஜந மேஂ துநியா பர ஸே லோக அபநே கர்சே பர (பீ) ஆதே ஹைஂ. யஹ ஸ்வாபாவிக பாத ஹை கி உந ஸபகீ ஜடேஂ ‘ஹமாரீ தேஸஜதா’ மேஂ நஹீஂ ஹை. லேகிந இஸ ஆயோஜந மேஂ ஜோ ஸ்தாநீய லோக ஆதே ஹைஂ, உநகே பாரே மேஂ தோ ஐஸா நஹீஂ ஹை. வே உஸ வர்க ஸே இதர கே பீ ஹைஂ ஜிநகீ அபீ மைஂ பாத கர ரஹா தா. பஹுத ஸாதாரண கிஸ்ம கே லோகோஂ கோ மைஂநே இஸ ஆயோஜந மேஂ தேகா ஹை. ந கேவல தேகா ஹை, ஸம்மாந ஔர அதிகார ஸே அகலீ பஂக்தி மேஂ டாட ஸே பைடகர சர்சாஓஂ கோ ஸுநதே தேகா ஹை. தோ தோநோஂ ஹீ தரஹ கே லோக இஸ ஆயோஜந மேஂ ஆதே ஹைஂ. ஔர ரஹீ பாத ஸமஸ்யாஓஂ கீ, தோ மைஂநே யஹ மஹஸூஸ கியா ஹை கி ஆயோஜகோஂ கா நஜரியா ஸாஹித்ய கே ப்ரதி வ்யாபக ஹை ஔர வே கேவல உஸீ கோ ஸாஹித்ய நஹீஂ மாநதே ஹைஂ ஜோ ஸமஸ்யாஓஂ கீ பிக்ர கரதா ஹோ. இஸஸே மேரீ வ்யக்திகத அஸஹமதி பீ ஹோ ஸகதீ ஹை, லேகிந இஸகே பாவஜூத மைஂ யஹ மாநதா ஹூஂ கி ஆயோஜந கா பௗர்மேட தை கரநே கா ஹக தோ ஆயோஜகோஂ கோ ஹீ ஹை.  க்யா இஸ உத்ஸவ கா ப்ராரூப ஆபகோ உபயுக்த லகதா ஹை ஜிஸமேஂ ஸப ஜல்தீ மேஂ ஹைஂ, பாகமபாக மேஂ ஹைஂ? பஸ, ஹைலோ, ஹாய, பாய தக ஹீ ரிஸ்தே பந பா ரஹே ஹைஂ? ஆபகா யஹ ப்ரஸ்ந முஜே பஹுத ஸார்தக லகா. இஸ ஆயோஜந மேஂ ஹர திந ஏக-ஏக கண்டே கே ஸாத ஸத்ர ஹோதே ஹைஂ. யே ஸத்ர ஏக ஸாத பாஂச ஜகஹோஂ பர சலதே ஹைஂ. மோடே தௌர பர லகபக 175 ஸத்ர. ஜாஹிர ஹை கி கோஈ பீ வ்யக்தி ஏக வக்த மேஂ ஏக ஹீ ஸத்ர மேஂ உபஸ்தித ரஹேகா, அஂத: வஹ அதிக ஸே அதிக 35 ஸத்ர தேக ஸுந ஸகதா ஹை. லேகிந வஹ கௌந-ஸே 35 ஸத்ர தேகே ஸுநே, யஹ சயந உஸகா அபநா ஹோகா. யாநி 175 மேஂ ஸே 35 (யா கம) சுநநே கீ ஆஜாதீ உஸே ஆயோஜக தேதே ஹைஂ. யஹ விவிததா தோ ப்ரஸஂஸநீய ஹை. அகர ஆபகா ப்ரஸ்ந யஹ ஹை கி ஏக ஸத்ர கே லிஏ ஏக கண்டே கா வக்த கம ஹை, தோ மைஂ யஹ கஹநா சாஹூஂகா கி அகர லேகக வ்யவஸ்தித ஔர ஸுவிசாரித ரூப ஸே அபநீ பாத கஹே தோ யஹ ஸமய கம நஹீஂ ஹை. ஹாஂ, அகர கோஈ பந்த்ரஹ மிநிட கீ பாத கஹநே கே லிஏ தோ கண்டே கீ பூமிகா பாஂதநா ஜரூரீ ஸமஜதா ஹோ தோ பாத அலக ஹை. தூஸரே யஹாஂ பஹுத ஸாரே ஸத்ர தோ ரசநா பாட கே ஹோதே ஹைஂ. உஸ லிஹாஜ ஸே தோ யஹ ஸமய வைஸே பீ கம நஹீஂ ஹை. ஜயபுர லிடரேசர பேஸ்டிவல மேஂ ஜோ பாத முஜே ஸபஸே மஹத்வபூர்ண லகீ வஹ ஹை ஸமய கே ப்ரதி உநகா ஆதர பாவ. அகர கோஈ ஸத்ர தஸ பஜே ஸுரூ ஔர க்யாரஹ பஜே கத்ம ஹோநா ஹை தோ வஹ தஸ பஜே ஹீ ஸுரூ ஹோகா ஔர க்யாரஹ பஜே ஹீ கத்ம ஹோகா. கிஸீ கா இஂதஜார நஹீஂ, கிஸீ கோ அபநீ பாத பூரீ கரநே கே லிஏ அதிரிக்த ஸமய நஹீஂ. ஹம லோக, விஸேஷ ரூப ஸே ஹிஂதீ வாலே இஸ பாத கே அப்யஸ்த நஹீஂ ஹைஂ. ஹமாரா கார்யக்ரம அகர தீந பஜே கோஷித ஹை தோ படே லோகோஂ கோ தோ வைஸே ஹீ ஸாடே தீந கா வக்த பதாயா ஜாஏகா, ஔர அகர சார பஜே வோ கார்யக்ரம ஸுரூ ஹோ ஜாஏ தோ கநீமத மாநிஏ. பிர மால்யார்பண, ஸ்வாகத, வக்தாஓஂ கா பரிசய ஔர உஸகே பாத குத வக்தா, ஜிஸே அநஂதகால தக போலநே கா விஸேஷாதிகார மிலா ஹோதா ஹை. கார்யக்ரம கத்ம ஹோநே கா தோ கோஈ ஸமய ஹோதா ஹீ நஹீஂ. கோஈ வக்தா ஜப ஏக பார போலநா ஸுரூ கர தே, சாஹே வஹ ஆபார ப்ரதர்ஸந ஹீ க்யோஂ ந கர ரஹா ஹோ, தோ ஸமஜியே கயா கம ஸே கம ஆதா கண்டா. தோ, ஹமாரே இஸ அப்யாஸ கீ நஜர ஸே தேகேஂ தோ பேஸக யஹ ஆயோஜந பாகமபாக ஔர ஜல்தபாஜீ கா ஆயோஜந ஹை. லேகிந, இஸ பார ஸவால முஜே பூசநே தேஂ, கி க்யா ஹமேஂ பீ அபநே ஆயோஜநோஂ மேஂ ஸமய கீ கத்ர நஹீஂ கரநீ சாஹிஏ? க்யா ஸமயபத்ததா கோஈ அபராத ஹை? க்யா அபநீ பாத ஸலீகே ஸே ஔர ஸுகடித ரூப ஸே, பூரீ தையாரீ கரகே நஹீஂ கஹீ ஜாநீ சாஹிஏ? க்யா ஏக நிஸ்சித ஸமய மேஂ அபநீ பாத கஹநே கா அநுஸாஸந ஹமமேஂ நஹீஂ ஆநா சாஹிஏ?  ஹம ஜல்தீ-ஜல்தீ மேஂ, அதிகாதிக லோகோஂ கீ ஸிரகத கே சக்கர மேஂ ஸமாஜ ஔர வ்யக்தி கீ மூலபூத ஸமஸ்யாஓஂ ஸே டகராநே கே பஜாய உநஸே பசநே கா ப்ரயாஸ நஹீஂ கர ரஹே ஹைஂ? மேரே கயால ஸே யே தோ அலக-அலக பாதேஂ ஹைஂ. ஜல்தீ-ஜல்தீ ஔர அதிகாதிக லோகோஂ கீ ஸிரகத கீ பாத அபீ அபந நே கீ. ஹோ ஸகதா ஹை கி யஹ தேகநே கா ஏக பிந்ந நஜரியா பீ ஹோ. ஜிஸே மைஂ ஸமயபத்ததா கஹ கர ஸராஹ ரஹா ஹூஂ வஹீ கிஸீ ஔர கோ ஜல்தபாஜீ பீ லக ஸகதீ ஹை. ஸோச கா யஹ பர்க தோ ரஹேகா ஹீ. லேகிந இஸே ஸமாஜ கீ ஔர வ்யக்தி கீ மூலபூத ஸமஸ்யாஓஂ ஸே டகராநே கீ பஜாய உநஸே கதராநே கா நாம தேநா முஜே உசித நஹீஂ லகதா. ஸமஸ்யாஓஂ ஸே டகராநே கே லிஏ ஸமய கீ பரபாதீ ஔர பாத கோ பேவஜஹ விஸ்தார தேநா ஜரூரீ நஹீஂ ஹை. அகர வக்தா கீ தையாரீ ஹை ஔர வஹ ஸலீகே ஸே அபநீ பாத கஹ ஸகதா ஹை தோ உஸகே லிஏ தீஸ மிநிட பீ காபீ ஹைஂ, அந்யதா.... . அகர மைஂ கஹூஂகா தோ சோடே முஂஹ படீ பாத ஹோ ஜாஏகீ, இஸலிஏ மைஂ ஸ்ரீலால ஸுக்ல ஸே ஸப்த உதார லே ரஹா ஹூஂ. உந்ஹோஂநே கஹீஂ கஹா தா கி ஹிஂதீ லேகக ஸஂக்ஷேப மேஂ அபநீ பாத கஹ ஹீ நஹீஂ ஸகதா. பாத கோ பைலாநா உஸகே ஸ்வபாவ மேஂ ஹீ ஹை. அகர யஹ பாத ஸஹீ ஹை, தோ க்யா ஆபகோ நஹீஂ லகதா கி ஹிஂதீ லேகக கோ பீ அபநா ஸ்வபாவ பதலநா சாஹிஏ? ஆபகா ஜோ தூஸரா ஸவால ஹை உஸகா தால்லுக ஆயோஜந கே பௗர்மேட ஸே ஹை. ஔர ஜைஸா மைஂநே பஹலே பீ கஹா ஹை, கிஸீ ஆயோஜந கா பௗர்மேட க்யா ஹோ யஹ தோ ஆயோஜக ஹீ தை கரேகா. இஸ ஸாஹித்ய உத்ஸவ கா பௗர்மேட அகர ஹமாரீ அபேக்ஷாஓஂ ஸே அலக ஹை, தோ ஹை.  க்யா ஆபநே தேகா ஹை கி டிக்கீ பைலேஸ கே பாஹர யாதாயாத வ்யவஸ்தா, பார்கிஂக ஆதி கோ லேகர கிதநீ மாராமாரீ ஹை? இஸ உத்ஸவ கே காரண ரிக்ஸாவாலோஂ, டைக்ஸீ வாலோஂ ததா ஆம ஜந கோ கிதநீ தகலீபேஂ ஹோ ரஹீ ஹைஂ? க்யா இந பாதோஂ கா ஏஹஸாஸ ஆயோஜகோஂ கோ ஹை? க்யா வே அபநீ பநாவடீ துநியா மேஂ மஸ்த ஹைஂ ஔர இஸ தத்ய ஸே பேகபர ஹைஂ கி உநகே ஆயோஜந ஸே ஜயபுர கே ஆம ஜீவந மேஂ கிதநீ தகலீபேஂ ஆம ஜந கோ ஸஹநீ பட ரஹீ ஹைஂ? ஜயபுர லிடரேசர பேஸ்டிவல பஹுத படா ஆயோஜந பந கயா ஹை ஔர கிஸீ பீ படே ஆயோஜந கே காரண குச அஸுவிதாஓஂ கா ஹோநா அபரிஹார்ய ஹை. லேகிந மேரா ஐஸா கயால ஹை கி ஆயோஜக பீ ஔர ஸ்தாநீய ப்ரஸாஸந பீ லகாதார யஹ கோஸிஸ கரதே ஹைஂ கி ஆம லோகோஂ கோ கம ஸே கம அஸுவிதா ஹோ.  டிக்கீ பைலேஸ கோ ஜைஸே கிலே மேஂ தபதீல கர தியா கயா ஹை. சாரோஂ ஓர புலிஸ ஹை, சாரோஂ ஓர பஹரா ஹை, ஆம ஆதமீ கே லிஏ ஆம ராஸ்தே தக பஂத ஹைஂ ஜபகி பாஸ ஹீ ப்ரதேஸ கா ஸபஸே படா அஸ்பதால ஹை, அஜமேரீ கேட ஹை, மஹாராஜா-மஹாராநீ கௗலேஜ ஹைஂ, குல மிலாகர யஹ பஹுத வ்யஸ்த இலாகா ஹை. க்யா இஸ ஓர ஆயோஜகோஂ கோ த்யாந நஹீஂ தேநா சாஹிஏ? க்யா இஸ பாபத ரசநாகாரோஂ கா குச ஸஂவேதநாத்மக தாயித்வ நஹீஂ பநதா ஹை? ஐஸா இஸீ பார ஹுஆ ஹை. காரண ஆப பீ ஜாநதே ஹைஂ. ஸலமாந ருஸ்தீ ப்ரகரண. யஹ காநூந-வ்யவஸ்தா கா மாமலா தா ஔர அகர ப்ரஸாஸந கோ ஏஹதியாத பரதநா ஜரூரீ லகா, தோ உஸநே வைஸா கியா. அகர ஹம ஆயோஜகோஂ கோ இஸகே லிஏ ஜிம்மேதார டஹராதே ஹைஂ, தோ மேரே ஜேஹ்ந மேஂ யஹ ஸவால உடதா ஹை கி க்யா உந்ஹோஂநே ஜாந-பூஜகர ஸலமாந ருஸ்தீ கோ புலாகர ‘ஆ பைல முஜே மார’ கோ சரிதார்த கியா ஹோகா? பலா கௌந அபநா இதநா படா ஆயோஜந தாஂவ பர லகாநா சாஹேகா? ஹோ ஸகதா ஹை கி உந்ஹோஂநே இஸ பாத கா பூர்வாநுமாந ந கியா ஹோ கி ஸமாஜ கா ஏக ஹிஸ்ஸா ருஸ்தீ கோ புலாயே ஜாநே கே விரோத மேஂ உட கடா ஹோகா ஔர ஸரகார பீ ஜரூரத ஸே ஜ்யாதா ஸஂவேதநஸீல ஹோ ஜாஏகீ! முஜே லகதா ஹை கி இஸ மாமலே கோ ஸரகார நே தோ கலத தரஹ ஸே ஹைஂடல கியா ஹீ, மீடியா நே பீ ஜரூரத ஸே ஜ்யாதா அஹமியத தீ. ஜோ லோக ஆயோஜந மேஂ ஸரீக நஹீஂ தே உந்ஹேஂ (மீடியா கீ வஜஹ ஸே) யஹ ஏஹஸாஸ ஹுஆ கி ஸாரா ஆயோஜந ருஸ்தீ கே இர்த-கிர்த ஹீ ஸிமடா ஹுஆ ஹை. ஜபகி யதார்த இஸஸே பஹுத பிந்ந தா. லேகிந யஹ தோ விஷயாஂதர ஹோ கயா. ஆபநே ரசநாகாரோஂ கே ஸஂவேதநாத்மக தாயித்வ கா ஸவால உடாயா தா. இஸ மாமலே மேஂ ஹம ரசநாகார ஸே கிஸ தரஹ கே ஸஂவேதநாத்மக வ்யவஹார கீ உம்மீத கரதே ஹைஂ?  க்யா யஹ ஆயோஜகோஂ கீ ஆத்மமுக்ததா நஹீஂ ஹை கி வே ஜயபுர கீ ஆம ஜிந்தகீ கீ தகலீபோஂ ஸே பேகபர மாநஸிக விலாஸ மேஂ டூபே ஹைஂ? பேஹதர ஹோ, யஹ ஸவால ஆயோஜகோஂ ஸே ஹீ பூசா ஜாஏ. மைஂ பலா உநகீ தரப ஸே கோஈ ஸபாஈ தேநே வாலா கௌந ஹோதா ஹூஂ?  க்யா யஹ நஹீஂ ஸோசா ஜாநா சாஹிஏ கி இஸகே ஆயோஜந கே லிஏ கிஸீ ஏகாஂத கீ ஜகஹ கோ சுநா ஜாஏ ஜஹாஂ லேககோஂ கோ பௌதிக தகலீபோஂ கா பீ ஏஹஸாஸ ஹோ? யஹ ஸவால தோ பஹுத மஜேதார ஹை. ஐஸீ ஜகஹ சுநீ ஜாஏ ஜஹாஂ லேககோஂ கோ பௌதிக தகலீபோஂ கா ஏஹஸாஸ ஹோ. பாத ஸுநநே மேஂ தோ ப்ரபாவஸாலீ லகதீ ஹை. லேகிந க்யா அஸல ஜிந்தகீ மேஂ ஹமேஸா ஐஸா ஹீ ஹோதா ஔர கியா ஜாதா ஹை? அபநே மேஹமாநோஂ கோ ஹம ஸுவிதா தேநா சாஹதே ஹைஂ யா தகலீப கா ஏஹஸாஸ கராநா சாஹதே ஹைஂ? ஆப முஜே பதாஏஂ கி கௌந-ஸீ ஸாஹித்யிக ஸஂஸ்தா அபநே லேககோஂ கோ பௌதிக தகலீபோஂ கா ஏஹஸாஸ கராநே கே லிஏ ஸ்லம்ஸ மேஂ யா கச்சீ பஸ்தியோஂ மேஂ டஹராதீ ஹை?  பாஹர ஸே ஆநே வாலே லேககோஂ கோ பாஂச ஸிதாரா யா அச்சே ஹோடலோஂ மேஂ டஹராயா ஜா ரஹா ஹை. க்யா ஆநே வாலோஂ கே லிஏ நஏ ப்ரகார கே ரைந பஸேரோஂ கீ வ்யவஸ்தா நஹீஂ ஹோநீ சாஹிஏ? ஹம நேதாஓஂ கீ அய்யாஸீ கீ தோ பாத கரதே ஹைஂ, பர ஹம பீ துஃக பாநே கே லிஏ தையார கஹாஂ ஹைஂ? ஏக லேகக கா ஏக திந ஏக ஸத்ர மேஂ ப்ரேஜேண்டேஸந ஔர வஹ பாஂச திந யஹாஂ ஹோடல மேஂ மஜே கர ரஹா ஹை இஸே அய்யாஸீ நஹீஂ கஹேஂகே? க்யா ஐஸே லேககோஂ பர பஂதிஸ நஹீஂ லகநீ சாஹிஏ? க்யா யஹ ஸர்வேக்ஷண நஹீஂ ஹோநா சாஹிஏ கி கிதநே லேகக அபநே கர்சே பர இஸ உத்ஸவ மேஂ பாஹர ஸே ஆதே ஹைஂ? ஹாஂ, யே லோக அபநே அதிதி லேககோஂ வகைரஹ கோ பாஂச ஸிதாரா யா உஸீ தரஹ கே பேஹதர ஹோடலோஂ மேஂ டஹராதே ஹைஂ. முஜே நஹீஂ பதா கி அப தக கிஸீ ஆகத லேகக நே இஸ பாத கா விரோத கியா யா நஹீஂ. கியா ஹோதா தோ கஹீஂ படநே கோ பீ மிலா ஹோதா. முஜே நஹீஂ பதா கி ஐஸே கௌந ஸே ஸாஹித்யிக ஸஂகடந ஹைஂ ஜோ அபநே லேககோஂ கோ ரைந பஸேரோஂ மேஂ டஹராதே ஹைஂ? ஆதர்ஸ கே லிஹாஜ ஸே தோ பாத பலீ லகதீ ஹை கி லேகக பீ புடபாத பர ஸோயே, பைதல சலே, பஸீநா பஹாஏ, ரூகீ-ஸூகீ காகர டண்டா பாநீ பீ லே. லேகிந யதார்த யஹ ஹை கி ஹம ஸப ஸுவிதாஓஂ கே ஆதீ ஹோதே ஜா ரஹே ஹைஂ. அப யஹ பாத ஆயோஜக கீ க்ஷமதா பர ஹை கி வஹ கிதநீ ஸுவிதா தே பாதா ஹை. லேகிந முஜே நஹீஂ லகதா கி கோஈ பீ லேகக இஸ பாத பர ஆபத்தி கரேகா கி உஸே அமுக-அமுக ஸுவிதா க்யோஂ தீ ஜா ரஹீ ஹை. ஔர ஜஹாஂ தக ஏக ஸத்ர மேஂ ப்ரஸ்துதி ஔர பாஂச திந கே மஜே கீ பாத ஹை, இஸ ஸவால கே பீசே முஜே ஏக காஸ தரஹ கீ மாநஸிகதா கா ஆபாஸ மில ரஹா ஹை, ஜோ கம ஸே கம முஜே தோ கபீ நஹீஂ ருசி. ஹமாரே ப்ராஂத கே ஏக படே லேகக நே ஏக பார கிஸீ ஸந்தர்ப மேஂ சிட கர கஹா தா, கி ஹம க்யா தாலீ பஜாநே ஜாஏஂகே? யாநி, அகர லேகக படா ஹை தோ வஹ ஸிர்ப மஂச பர பிராஜேகா. ஸ்ரோதா ஸமூஹ மேஂ தோ வஹ பைட ஹீ நஹீஂ ஸகதா. வஹ ஸிர்ப போல ஸகதா ஹை, கிஸீ கோ ஸுந நஹீஂ ஸகதா. ஜயபுர லிடரேசர பேஸ்டிவல மேஂ மைஂநே ஐஸா நஹீஂ பாயா. அகர கோஈ லேகக ஏக ஸத்ர மேஂ அபநீ பாத கஹ ரஹா ஹை தோ பாகீ ஸத்ர மேஂ வஹ ஔரோஂ கீ பாத ஸுநதா பீ ஹை, உநகே ஸத்ரோஂ மேஂ பதௌர ஸ்ரோதா பீ உபஸ்தித ரஹதா ஹை. மைஂநே பஹுத படே ஔர நாமீ லேககோஂ கோ தூஸரோஂ கே ஸத்ர மேஂ பைடே ஔர பாதேஂ ஸுநதே தேகா ஹை. கிஸீ கா ஆக்ரஹ யஹ நஹீஂ ரஹதா கி வஹ ஸிர்ப மஂசாஸீந ஹீ ஹோகா. தோ யஹ தோ ப்ரஸஂஸநீய பாத ஹை கி ஏக லேகக ஏக ஸத்ர மேஂ அபநீ பாத கஹதா ஹை ஔர பாகீ ஸத்ரோஂ மேஂ ஔரோஂ கீ பாத ஸுநதா ஹை. இஸே பலா அய்யாஸீ கைஸே ஔர க்யோஂ கஹா ஜாஏ?  க்யா ஆயோஜகோஂ கோ உத்ஸவ கே ஆய-வ்யய கா ஹிஸாப ஜநதா கே ஸாமநே நஹீஂ ரகநா சாஹிஏ? வே ப்ராயோஜகோஂ கே நாம தோ கோஷித கர தேதே ஹைஂ, ஆபார வ்யக்த கரநே கே ஸாத, பர யஹ நஹீஂ பதாதே கி கிஸநே கிதநே பைஸே திஏ, கிதநே பைஸே கிஸ மத பர கர்ச ஹுஏ. க்யா குச ராஸி பசீ ஔர அகர பசீ தோ வஹ கஹாஂ கஈ. க்யா யஹ பாரதர்ஸிதா ஆவஸ்யக நஹீஂ ஹை? பாரதர்ஸிதா ஹோநீ சாஹிஏ, ஜரூர ஹோநீ சாஹிஏ. லேகிந க்யா ஜீவந கே அந்ய கிஸீ க்ஷேத்ர மேஂ ஹமேஂ இஸ ஆதர்ஸ பாரதர்ஸிதா கே தர்ஸந ஹோதே ஹைஂ? விபிந்ந லேகக ஸஂகடந யா ஸஂஸ்தாந ஜோ ஆயோஜந கரதே ஹைஂ க்யா வே உஸகா லேகா-ஜோகா ஸார்வஜநிக கரதே ஹைஂ? ஆப கஹ ஸகதே ஹைஂ கி உநகே ஆயோஜந இதநே படே நஹீஂ ஹோதே ஹைஂ ஔர உஸமேஂ இதநே அதிக வித்தீய ஸஂஸாதந ப்ரயுக்த நஹீஂ ஹோதே ஹைஂ. டீக ஹை. லேகிந ஸித்தாஂத தோ ஸித்தாஂத ஹை. சோடே ஔர படே கா பேத க்யோஂ கியா ஜாநா சாஹிஏ? ஔர ஏக பாத. ஹோ ஸகதா ஹை கி யஹ கஹநா ‘பௗலிடிகலீ கரேக்ட’ ந ஹோ லேகிந ஹம ஜப பாத கர ஹீ ரஹே ஹைஂ தோ ஜோ பாத மேரே மந மேஂ ஹை முஜே உஸே கஹநே மேஂ ஸஂகோச நஹீஂ கரநா சாஹிஏ. முஜே யஹ பீ லகதா ஹை கி ஏக ஐஸே ஆயோஜந ஜிஸமேஂ மேரா கோஈ ஆர்திக யோகதாந நஹீஂ ஹை, கே ஆயோஜகோஂ ஸே மைஂ உநகே ஆய வ்யய கே பாரே மேஂ பூசநே கா க்யா ஹக ரகதா ஹூஂ? யஹ ஹக தோ உநகா பநதா ஹை ஜிந்ஹோஂநே உஸமேஂ கோஈ அஂஸதாந கியா ஹை.  யஹ உத்ஸவ கிந மூல்யோஂ கீ ஸ்தாபநா கர ரஹா ஹை ததா இஸகா வாஸ்தவிக ப்ரபாவ க்யா ஹை இஸகா ஆகலந கிஸ ப்ரகார ஹோநா சாஹிஏ? மேரே கயால ஸே தோ கோஈ பீ உத்ஸவ உத்ஸவ ஹோதா ஹை, வஹ மூல்யோஂ கீ ஸ்தாபநா கே நிமித்த நஹீஂ ஹோதா ஹை. ஹாஂ, இதநா ஜரூர தேகா ஜாநா சாஹிஏ கி உஸகே காரண கோஈ விகர்தியாஂ ஸமாஜ மேஂ ந ஆஏஂ. ஜஹாஂ தக ப்ரபாவ கீ பாத ஹை, முஜே லகதா ஹை கி யஹ உத்ஸவ ஸமாஜ கீ ஸாஹித்ய மேஂ திலசஸ்பீ படாநே மேஂ காபீ ஹத தக காமயாப ரஹா ஹை. இஸகா ஆகலந கைஸே ஹோ, யஹ தோ மைஂ பீ நஹீஂ ஜாநதா.  ஏக ஔர பாத. க்யா ஆபகோ ஐஸா நஹீஂ லகதா கி இஸ ஆயோஜந கா பஹுத அதிக ஜுகாவ அஂக்ரேஜீ கீ தரப ஹை ஔர இஸமேஂ ஹிஂதீ ஸஹித தமாம பாரதீய பாஷாஓஂ கீ கஹந உபேக்ஷா ஹோதீ ஹை? ஜீ, முஜே கதஈ ஐஸா நஹீஂ லகதா ஹை. இஸகீ வஜஹ யஹ ஹை கி மேரே மந மேஂ யஹ பாத பஹுத ஸ்பஷ்ட ஹை கி யஹ ஸாஹித்ய உத்ஸவ ஹை, பாரதீய யா ஹிஂதீ ஸாஹித்ய கா உத்ஸவ நஹீஂ. அகர ஆப ஸாரீ துநியா கே ஸந்தர்ப மேஂ தேகேஂகே தோ பாஏஂகே கி ஹிஂதீ ஸஹித பாரதீய பாஷாஓஂ கோ ஜோ ப்ரதிநிதித்வ மில ரஹா ஹை வஹ ஸஂதோஷப்ரத ஹை. தோடா அஸஂதுலந ஹமேஂ இஸலிஏ பீ லகதா ஹை கி துநியா கே தூஸரே தேஸோஂ கே ஸாஹித்ய மேஂ ஸே ஜ்யாதாதர கா ப்ரதிநிதித்வ யஹாஂ அஂக்ரேஜீ கே மாத்யம ஸே ஹோதா ஹை (ஔர யஹ ஸ்வாபாவிக பீ ஹை. அகர கல கோ கோஈ ப்ரேஂச ஸாஹித்யகார ப்ரேஂச பாஷா மேஂ அபநீ பாத கஹேகா தோ உஸே ஸுநநே-ஸமஜநே வாலே கிதநே கம ஹோஂகே! யஹ ஏக ஸச்சாஈ ஹை கி அந்ய பாஷாஓஂ கீ துலநா மேஂ அஂக்ரேஜீ போலநே ஸமஜநே வாலே அதிக ஹைஂ.). பிர பீ, அகர இஸமேஂ பாரதீய பாஷாஓஂ கா ப்ரதிநிதித்வ ஔர படேகா தோ முஜே பீ ப்ரஸந்நதா ஹீ ஹோகீ.  ஹமாரீ அப தக கீ பாதசீத ஸே லக ரஹா ஹை கி ஆப இஸ ஆயோஜந ஸே பூரீ தரஹ ஸஂதுஷ்ட ஹைஂ. க்யா ஆபகோ இஸ ஆயோஜந மேஂ குச பீ அப்ரிய நஹீஂ லகா? தேகிஏ, ஸுதார கீ குஂஜாஇஸ தோ ஹர ஜகஹ ஹோதீ ஹை. மேரா ஸ்வபாவ ஹை கி மைஂ சீஜோஂ கோ உநகே காஸ ஸந்தர்ப மேஂ தேகதா ஹூஂ ஔர மூல்யாஂகந கரதே வக்த ஸாமநே வாலே பக்ஷ கீ ஸீமாஓஂ கோ பீ த்யாந மேஂ ரகநே கீ கோஸிஸ கரதா ஹூஂ. வரநா ஆம தௌர பர ஹோதா யஹ ஹை கி ஹம தூஸரோஂ ஸே ஹத தர்ஜே கே ஆதர்ஸ கீ உம்மீத கரநே லகதே ஹைஂ ஔர பிர நிராஸ ஹோதே ஹைஂ. யஹ பாத மேரே ஸ்வபாவ மேஂ நஹீஂ ஹை. அப முஜே யஹ லகதா ஹை கி யஹ ஆயோஜந குல மிலாகர ஸாஹித்ய ஔர ஜந கோ நஜதீக லாநே கா ஏக உம்தா ப்ரயாஸ ஹை ஔர இஸீ ரூப மேஂ மைஂ இஸகா ப்ரஸஂஸக ஹூஂ. பேஸக யஹாஂ கோஈ கம்பீர விமர்ஸ நஹீஂ ஹோதா ஹை, ஆம தௌர பர. லேகிந இதநே படே மேலே ஸே ஆபகோ கம்பீர விமர்ஸ கீ உம்மீத பீ நஹீஂ கரநீ சாஹிஏ. தூஸரே, க்யோஂகி யஹ பஹுத படா ஆயோஜந ஹை, ஜாஹிர ஹை கி ஆயோஜகோஂ பர பஹுத ஸாரே வ்யாவஸாயிக தபாவ பீ ஹோதே ஹோஂகே. வே நஜர பீ ஆதே ஹைஂ. முஜே நஹீஂ லகதா கி உநஸே பசா ஜா ஸகதா ஹை. பசநே கீ ஏக ஹீ ராஹ ஹோ ஸகதீ ஹை ஔர வஹ யஹ கி ஆயோஜந கியா ஹீ ந ஜாஏ. அகர கோஈ முஜே சூட தே தோ மைஂ தோ இஸ விகல்ப கோ நஹீஂ சுநூஂகா. முஜே லகதா ஹை கி நஹீஂ கரநே ஸே தோ யஹ பேஹதர ஹை. அப ஆப கஹ ஸகதே ஹைஂ கி இதநா படா ஆயோஜந கியா ஹீ க்யோஂ ஜாஏ! அகர ஆப யஹ கஹேஂ தோ இஸகா கோஈ ஜவாப மேரே பாஸ நஹீஂ ஹோகா. பிர பீ, அகர ஆதர்ஸ கீ பாத கரூஂ தோ கஹநா சாஹூஂகா கி ஆயோஜகோஂ கோ வ்யாவஸாயிக பக்ஷ, க்லைமர ஔர தடக படக ஸே பசநா சாஹிஏ. ஏக பாத ஔர கஹநா சாஹூஂகா ஔர வஹ யஹ கி அப யஹ ஆயோஜந இதநா படா ஹோ கயா ஹை கி டிக்கீ பைலேஸ இஸகே லிஏ உபயுக்த நஹீஂ ரஹ கயா ஹை. மைஂ ஜாநதா ஹூஂ கி டிக்கீ பைலேஸ கே மாலிகாந யஹ ஸ்தாந ஆயோஜகோஂ கோ நிஸுல்க உபலப்த கராதே ஹைஂ ஔர ஆயோஜகோஂ கோ அபநே ஆயோஜந கீ மார்கேடிஂக கே லிஹாஜ ஸே ஏக ‘பைலேஸ’ ராஸ பீ ஆதா ஹை, லேகிந அப உந்ஹேஂ கோஈ தூஸரீ ஜகஹ தலாஸ கரநீ ஹீ சாஹிஏ. ஔர ஏக பாத. மைஂ பீ இஸ ஆயோஜந கீ கூப ஸாரீ ஆலோசநாஏஂ படதா ரஹா ஹூஂ. வைஸே தோ முஜே யஹ பாத திலசஸ்ப லகீ கி அதிகாஂஸ ஆலோசநாஏஂ லோகோஂ நே பகைர இஸ ஆயோஜந மேஂ ஆஏ, ஔர பிநா இஸே ஸமஜே ஹீ கீ ஹை. ஸுநீ-ஸுநாஈ, படீ-படாஈ பாதோஂ கே ஆதார பர. ஜோ லோக கபீ இஸ ஆயோஜந மேஂ ஸரீக ஹுஏ உநமேஂ ஸே பஹுத ஹீ கம நே இஸகே பாரே மேஂ ப்ரதிகூல குச கஹா-லிகா ஹை. பிர பீ, ஏக பாத மேரே மந மேஂ அவஸ்ய ஆதீ ஹை. தோடீ தேர கே லிஏ மைஂ மாந லேதா ஹூஂ கி யஹ ஆயோஜந பஹுத கராப ஹை, பஹுத நிகர்ஷ்ட ஹை. தோ, க்யோஂ நஹீஂ ஹம ஏக ஆதர்ஸ ஔர உத்கர்ஷ்ட ஆயோஜந கரகே திகாதே ஹைஂ? ஹமேஂ கிஸநே ரோகா ஹை? மைஂ ஜாநதா ஹூஂ கி ஹமாரே யஹாஂ யாநி இஸ பேஸ்டிவல ஸே பாஹர பீ காபீ குச ஹோதா ஹை, அச்சா ஹோதா ஹை. ஹால ஹீ மேஂ கவிதா ஸமய கா ஆயோஜந ஹுஆ. ஐஸே ஔர ஆயோஜந ஹோஂ தோ குச பாத பநே. ◙◙◙ ஸம்பர்க ஸூத்ர: டௗ துர்காப்ரஸாத அக்ரவால, ஈ-2/211, சித்ரகூட, ஜயபுர- 302021. டௗ ரஜநீஸ பாரத்வாஜ, ஏ-243, த்ரிவேணீ நகர, கோபாலபுரா பாய பாஸ, ஜயபுர. 'ஏக ஔர அஂதரீப' கே ஜநவரீ-மார்ச 2012 அஂக மேஂ ப்ரகாஸித.

மீடியா: கல, ஆஜ ஔர கல

மீடியா கீ ஆஜாதீ கீ பாத அபிவ்யக்தி கீ ஆஜாதீ கே ஸமாநாஂதர ஹை. ஜிதநீ ஜரூரீ அபிவ்யக்தி கீ ஆஜாதீ ஹை உதநீ ஹீ ஜரூரீ மீடியா கீ ஆஜாதீ பீ ஹை. ஔர முஜே யஹ கஹநே மேஂ கர்வ கா அநுபவ ஹோ ரஹா ஹை கி பாரத மேஂ குச சுட-புட அபவாதோஂ கோ சோடகர யே தோநோஂ ஹீ ஆஜாதியாஂ வித்யமாந ஹைஂ. இந சுட-புட அபவாதோஂ கா பீ ஸமுசித விரோத ஹோதா ஹை ஔர இஸலிஏ உந்ஹேஂ நஜரந்தாஜ கர தியா ஜாநா சாஹிஏ. லேகிந ஜப ஹம பதலதே பரிவேஸ மேஂ மீடியா கீ ஆஜாதீ கீ பாத கரநா சாஹதே ஹைஂ தோ பஹலா ஸவால தோ யஹீ உடதா ஹை கி யஹ பதலதா பரிவேஸ க்யா ஹை. வைஸே தோ இஸகே அநேக ஸந்தர்ப ஹோ ஸகதே ஹைஂ லேகிந மைஂ பிலஹால பாஜார ஔர பூஂஜீ கே ஸந்தர்ப மேஂ இஸ பரிவர்தித பரிவேஸ கோ தேகதே ஹுஏ குச கஹநா சாஹூஂகா. பிசலே குச பரஸோஂ மேஂ, முக்த அர்தவ்யவஸ்தா ஔர உதாரீகரண கே ப்ரஸார ஸே தேஸ மேஂ காபீ குச பதலா ஹை, ஔர உஸ காபீ குச மேஂ மீடியா பீ ஸாமில ஹை. ஏக ஸமய தா ஜப இஸ மீடியா கோ பத்ரகாரிதா கே நாம ஸே ஜாநா ஜாதா தா ஔர உஸே ஏக மிஸந மாநா ஜாதா தா. லேகிந அப ஸிர்ப உஸகே நாம மேஂ ஹீ நஹீஂ சரித்ர மேஂ பீ பதலாவ ஹுஆ ஹை ஔர வஹ மிஸந ந ரஹகர ஏக வ்யவஸாய மேஂ தப்தீல ஹோ கயா ஹை. ஔர ஜப வஹ வ்யவஸாய பந கயா ஹை தோ ஜாஹிர ஹை கி உஸகா லக்ஷ்ய பீ லாப அர்ஜித கரநா ஹோ கயா ஹை. அப இஸீ பதலே ஹுஏ பரிவேஸ மேஂ ஹம மீடியா கீ பூமிகா பர விசார கர ஸகதே ஹைஂ. மேரா ஐஸா மாநநா ஹை கி லாப கே பாவஜூத ஏக ஆதாரபூத நைதிகதா ஔர ஆதர்ஸ கா பாவ தோ பநா ஹீ ரஹநா சாஹிஏ. லேகிந துர்பாக்ய ஸே கஈ தபா ஐஸா நஜர நஹீஂ ஆதா ஹை. சாக்ஷுஷ மீடியா மேஂ, காஸ தௌர பர நிஜீ சைநலோஂ மேஂ, ஜஹாஂ டீஆரபீ ஹீ ஸர்வோபரி ஹோ கஈ ஹை, ஔர முத்ரண மாத்யமோஂ மேஂ பீ, கஈ பார லகதா ஹை கி முநாபா ஹீ ஸப குச ஹோ கயா ஹை. ஸமாசாரோஂ பர விஜ்ஞாபந ஹாவீ திகாஈ தேதே ஹைஂ ஔர பேட ந்யூஜ வாலீ பாத பீ இதநீ புராநீ நஹீஂ ஹுஈ ஹை கி ஹமாரீ ஸ்மர்தி ஸே விலுப்த ஹோ ஜாஏ. ஸமாசாரோஂ கே சயந மேஂ லாப-ஹாநி கா நஜரியா ஸாப லக்ஷித ஹோதா ஹை. முத்ரண மாத்யமோஂ மேஂ ஹமாரீ பாஷா கே ஸாத ஜோ ஸுலூக ஹோ ரஹா ஹை உஸகே மூல மேஂ பீ யஹீ லாப கீ ப்ரவர்த்தி காம கரதீ திகாஈ தேதீ ஹை. லகதா ஹை கி அகபாரோஂ கே மாலிகோஂ கோ பாஷா கீ ஸுசிதா கீ நஹீஂ கோஈ சிஂதா நஹீஂ ஹை. பல்கி வே தோ யஹ ஸோசகர கி இஸஸே உநகோ ஜ்யாதா லாப ஹோகா, பாஷா கோ ஔர பீ விகர்த கரநே ஜரா பீ ஸஂகோச நஹீஂ கர ரஹே ஹைஂ. கோஈ பீ மாத்யம ஜட ஹோகர நஹீஂ ஜீ ஸகதா, லேகிந யஹ தேகா ஜாநா சாஹிஏ கி வஹ கிஸ தரஹ பதல ரஹா ஹை. இதர அதிகாஂஸ அகபாரோஂ மேஂ கம்பீர, விசாரோத்தேஜக ஔர ஸகாராத்மக ஸாமக்ரீ கா அநுபாத நிரஂதர கட ஔர ஹல்கீ-புல்கீ, சடபடீ, அஸ்லீலதா கீ தரப ஜுகீ ஹுஈ ஔர ஏக ஹத தக விகர்த ருஜாந வாலீ ஸாமக்ரீ கா அநுபாத பட ரஹா ஹை. பஹுத பார லகதா ஹை கி மீடியா கோ ஜிந சீஜோஂ கே ப்ரதிபக்ஷ மேஂ ஹோநா சாஹிஏ வஹ உந்ஹீஂ கே ஸமர்தந ஔர ஸேவா மேஂ கடா ஹை. நிஸ்சய ஹீ யஹ ஸ்திதி சிஂதாஜநக ஹை. தர்ஸ்ய மாத்யமோஂ மேஂ தோ அர்தஸாஸ்த்ர கா வஹ நியம பஹுத ஸ்பஷ்ட நஜர ஆதா ஹை கி ஜப அச்சீ ஔர புரீ முத்ரா ஏக ஸாத சலதீ ஹை தோ புரீ முத்ரா அச்சீ முத்ரா கோ ப்ரசலந ஸே ஹடா தேதீ ஹை. நிஜீ சைநலோஂ நே தூரதர்ஸந கோ லகபக அதர்ஸ்ய ஹீ கர தியா ஹை. நிஜீ சைநல மதலப கேவல ஔர கேவல பில்மீ ஸாமக்ரீ. யஹாஂ பீ ஜைஸே நீசே கிரநே கீ ஏக ஹோட லகீ ஹை. ரியலிடீ ஸோஜ கே நாம பர ந ஜாநே க்யா-க்யா திகாயா ஜா ரஹா ஹை. அப ஸவால யஹ ரஹ ஜாதா ஹை கி ஐஸே மேஂ மீடியா ஸே ஹமாரீ அபேக்ஷாஏஂ க்யா ஹோஂ? மைஂ ஜாநதா ஹூஂ கி பேஸர்ம பூஂஜீ கே இஸ தௌர மேஂ முநாபே கீ பாத கோ பூரீ தரஹ ஸே கத்ம நஹீஂ கியா ஜா ஸகதா, லேகிந பிர பீ மைஂ யஹ உம்மீத கரநா சாஹதா ஹூஂ கி மீடியா அபநே ஸாமாஜிக தாயித்வ கோ விஸ்மர்த ந கரே. வஹ லோகோஂ கா மநோரஂஜந கரநே கே ஸாத ஹீ உந்ஹேஂ ஸிக்ஷித ஔர ஸஂஸ்கர்த கரநே கே அபநே தாயித்வ கா பீ நிர்வஹந கரே. மநோரஂஜந கா அர்த கேவல பூஹட நாச ஹீ நஹீஂ ஹை, மநோரஂஜந ஸுருசிபூர்ண பீ ஹோ ஸகதா ஹை. லாப கபரோஂ கே விவேகபூர்ண சயந ஔர ஸஂதுலித ப்ரஸ்துதிகரண ஸே பீ கமாயா ஜா ஸகதா ஹை. மைஂ உதாஸ தோ ஹூஂ, லேகிந நிராஸ நஹீஂ ஹூஂ. முஜே விஸ்வாஸ ஹை கி மீடியா அபநே படகாவ கே இஸ தௌர ஸே ஜல்தீ ஹீ உபரேகா ஔர பிர ஸே வஹ பூமிகா அதா கரநே லகேகா ஜோ உஸஸே அபேக்ஷித ஹை. ◙◙◙ ஜயபுர கே ஸமாசார பத்ர டேலீ ந்யூஜ மேஂ 26 ஜநவரீ, 2012 கோ ப்ரகாஸித.

வர்ஷ 2011 மேஂ ஹிஂதீ பாஷா ஔர ஸாஹித்ய

பீததே ஜா ரஹே ஸால கே ஆகிரீ திநோஂ மேஂ பூரே ஸால கா லேகா ஜோகா கரநே பைடா ஹூஂ தோ ஸபஸே பஹலே இஸ பாத பர த்யாந ஜாதா ஹை கி ஹமாரே ஸமாஜ கீ பாஷா கீ ஜரூரதோஂ மேஂ தேஜீ ஸே பதலாவ ஆ ரஹா ஹை. அப தக ஹம ஜிஸ தரஹ ஸே பாஷா கோ பரததே ரஹே ஹைஂ, பரதாவ கா வஹ தரீகா அப ப்ரசலந ஸே பாஹர ஹோதா ஜா ரஹா ஹை. ஹமாரே ஸமய மேஂ விபிந்ந காரணோஂ ஸே, ஜிநமேஂ டம்பிஂக டாஉந ஸிண்ட்ரோம பீ ஏக ஹை, பாஷா கீ பாரம்பரிக மஹத்தா கா தேஜீ ஸே க்ஷரண ஹுஆ ஹை. ஸ்வாபாவிக ஹை கி மேரீ அபநீ பாஷா ஹிஂதீ பீ இஸ ஸே அசூதீ நஹீஂ ரஹீ ஹை. படதே வைஸ்வீகரண நே அஂக்ரேஜீ கோ ஔர பீ அதிக தாகதவர பநாயா ஹை ஔர உஸகே தாகதவர ஹோநே கா காமியாஜா தமாம பாரதீய பாஷாஓஂ கோ, ஜிநமேஂ ஹிஂதீ பீ ஏக ஹை, புகதநா படா ஹை. ரோஜீ-ரோடீ கே லிஹாஜ ஸே ஹிஂதீ கீ மஹதா மேஂ கமீ ஆஈ ஹை ஔர இஸகா அஸர ஹிஂதீ கே பாரஂபரிக படந-பாடந பர பீ படா ஹை. நஏ குல ரஹே நிஜீ விஸ்வவித்யாலயோஂ மேஂ தோ பாஷா கே அத்யயந-அத்யாபந கீ ஸம்பாவநாஏஂ லகபக கத்ம ஹீ ஹோ கஈ ஹை. ஜஹாஂ ஹிஂதீ கா அத்யாபந ஹோ ரஹா ஹை வஹாஂ பீ ஸ்திதி பேஹதர ஔர உத்ஸாஹபூர்ண நஹீஂ ஹை. லேகிந வைஸே ஹிஂதீ மேஂ ரோஜகார கே நஏ அவஸர பீ கூப பைதா ஹுஏ ஹைஂ. அநுவாத கா பாஜார கூப பலா பூலா ஹை லேகிந உஸ பாஜார கே லிஏ ஹமாரீ தையாரீ அபீ கம ஹீ ஹை. இதர பாரத ஸரகார கே கர்ஹ மஂத்ராலய கே ராஜபாஷா ப்ரபாக நே ஏக விஜ்ஞப்தி ஜாரீ கர ஹிஂதீ கே ததாகதித கடிந ஸப்தோஂ கீ பஜாய அஂக்ரேஜீ கே ப்ரசலித ஸப்தோஂ கா ப்ரயோக கரநே கீ ஸலாஹ தேகர ஹிஂதீ கோ டேஸ பஹுஂசாஈ ஹை. லேகிந ஐஸா பீ நஹீஂ ஹை கி ஸப குச நகாராத்மக ஹீ ஹை. இஂடரநேட, மோபாஇல ஆதி பர ஹமாரீ பாஷா கா ப்ரயோக பஹுத தேஜீ ஸே பட ரஹா ஹை லேகிந இஸ வஜஹ ஸே பாஷா கே ஸ்வரூப மேஂ பஹுத தேஜீ ஸே பதலாவ ஆ ரஹே ஹைஂ. ஆநே வாலே பரஸோஂ மேஂ ஹமேஂ நஏ ஸாஂசே மேஂ டலீ ஹிஂதீ கோ தேகநே கா ஔர உஸே பரதநே கா அப்யஸ்த ஹோநா ஹோகா. ஜஹாஂ தக ஸாஹித்ய கா ஸவால ஹை, ஹம சாஹேஂ தோ இஸ பாத பர குஸீ மநா ஸகதே ஹைஂ கி கூப லிகா ஜா ரஹா ஹை ஔர சப பீ கூப ரஹா ஹை. லேகிந துக கீ பாத யஹ ஹை கி இஸீ அநுபாத மேஂ பாடக ஸஂக்யா மேஂ வர்த்தி நஹீஂ ஹுஈ ஹை. கம ஸே கம கிதாபோஂ கீ பிக்ரீ ஸே தோ யஹீ லகதா ஹை. கிதாபோஂ கீ வையக்திக கரீத கா க்ராப ஜஸ கா தஸ ஹை ஔர அதிகதர ப்ரகாஸக ஸரகாரீ ஔர ஸாஂஸ்தாநிக கரீத பர ஹீ ஆஸ்ரித ஹைஂ. ஹாஂ, இதநா ஜரூர ஹுஆ ஹை கி ராஜஸ்தாந கே ஏக ப்ரகாஸக போதி ப்ரகாஸந நே மாத்ர ஏக-ஏக ஸௌ ருபயே மேஂ தஸ புஸ்தகோஂ கே தோ ஸேட ப்ரகாஸித கர ஔர உந்ஹேஂ டீக ஸே பேச கர இஸ டஹரே பாநீ மேஂ ஹலசல பைதா கரநே கீ ஏக கோஸிஸ கீ. லேகிந ஸேஷ ப்ரகாஸந ஜகத பர இஸ ப்ரயாஸ கீ கோஈ ஸகாராத்மக ப்ரதிக்ரியா தேகநே கோ நஹீஂ மிலீ. ஹிஂதீ ஸாஹித்ய கீ துநியா மேஂ ஏக படீ பாத யஹ ஹுஈ ஹை கி நஈ தகநீக நே லேகக கோ உஸகீ ரசநாஸீலதா கே ப்ரஸார கே லிஏ அநேக வைகல்பிக மாத்யம ஸுலப கரா திஏ ஹைஂ. பிசலே பரஸ ஹிஂதீ கே நஏ லேககோஂ கே அலாவா அநேக ப்ரதிஷ்டித லேககோஂ நே பீ ப்லௗக, பேஸபுக வகைரஹ கா கூப ப்ரயோக கர இந நஏ மாத்யமோஂ கோ அபநீ ஸ்வீகர்தி ப்ரதாந கீ. பேஸபுக பர பஹுத ஸாரே முத்தோஂ பர ஜீவஂத பஹஸேஂ சலீஂ. ப்லௗக்ஸ பர பீ காபீ குச பேஹதரீந தேகநே கோ மிலா. ஏக ஔர காஸ பாத யஹ ஹுஈ கி விதாஓஂ கீ ஜகடபந்தீ மேஂ பஹுத கமீ ஆஈ ஔர உநமேஂ பாரஸ்பரிக அஂத:க்ரியா படீ. முஜே யஹ பாத பீ மஹத்வபூர்ண லகதீ ஹை கி அஂக்ரேஜீ ஸஹித அநேக விதேஸீ பாஷாஓஂ கீ நவ ப்ரகாஸித புஸ்தகேஂ அப துரஂத ஹிஂதீ மேஂ பீ ஸுலப ஹோநே லகீ ஹைஂ. நிஸ்சய ஹீ இஸஸே பீ ஹிஂதீ கீ துநியா ஸமர்த்த ஹோ ரஹீ ஹை. தோ குல மிலாகர பாஷா ஔர ஸாஹித்ய தோநோஂ ஹீ தர்ஷ்டியோஂ ஸே பீதா ஸால மிலா-ஜுலா ரஹா ஹை. ◙◙◙ திநாஂக 25 திஸம்பர 2011 கோ தைநிக டேலீ ந்யூஜ மேஂ ப்ரகாஸித ஆலேக கா கிஂசித பரிவர்தித ரூப.