கல ஸே தாரிகோஂ கே குச ஹிஸ்ஸே ஹமேஸா கே லிஏ பதல ஜாஏகேஂ।
நாஇட ஸிப்ட மேஂ அஸோக ஸர கீ மௌத ஹோ கஈ। ஈடீவீ மேஂ மேரே ரஹதே ஸாயத ஹீ கபீ உந்ஹேஂ நாஇட ஸிப்ட மேஂ தேகா ஹோ। வோ பீ ஈடீவீ ராஜஸ்தாந ஸே ஜுடே தே ஔர மைஂ பீ, லேகிந உநஸே காபீ ஜூநியர। உஸ ஸாநதார வ்யக்தித்வ கோ ஆகிர கௌந பூல ஸகதா ஹை। வீஓஆஈ மேஂ வோ நாஇட ஸிப்ட கே இஂசார்ஜ தே। மைஂநே ஈடீவீ 2004 கே அகஸ்த மஹீநே மேஂ ஜ்வாஇந கியா தா ஔர ஈடீவீ ராஜஸ்தாந ஸே ஜுடாவ அக்டூபர, 2004 ஸே ஹுஆ ஹைதராபாத மேஂ ஹீ। மைஂ ஐஂகர தா ஔர அஸோக ஸர பீ உஸ தௌராந மூல ருப ஸே ஐஂகரிஂக ஹீ கர ரஹே தே। ஸாநதார ஐஂகரிஂக அபநே உஸ ஐஂகரிஂக ஸே ஸுருஆதீ தௌர மேஂ உந்ஹேஂ தேககர ஸோசதா தா கி ஆகிர கோ கைஸே பிநா பம்பலிஂக கிஏ கைஸே இதநா ஸ்மூத ஐஂகரிஂக கர ஸகதா ஹை। கஹநே கீ ஜருரத நஹீஂ கி காபீ குச ஸீகா। அஸோக உபாத்யாய ஈடீவீ ராஜஸ்தாந கே டேஸ்க இஂசார்ஜ தே ஔர மைஂ நயா நவேலா ஏஂகர। ஆஜ தில மேஂ துபாந ஹை உநகே ஜாநே ஸே மந ஹோ ரஹா ஹை கி சில்லா சில்லா கர ரோஊஂ। க்யோஂ யாத ஆ ரஹே ஹைஂ வோ இதநா। ஸாயத இஸலிஏ கி ஆஜ மைஂ ஜோ ஹூஂ உஸமேஂ உநகா ஏக படா ஹாத ஹை। பூல நஹீஂ ஸகதா கி கைஸே வோ ஸபோர்ட கரதே தே, கைஸே அபநே மஹத்வபூர்ண புலேடிந முஜஸே ஜாநபூஜகர கரவாதே। சாஹே சுநாவீ புலேடிந ஹோ யா ப்ராஇம டாஇம புலேடிந। காபீ கம ஸமய மேஂ முஜே காபீ குச கரநே கா மௌகை மிலா, அஸோக ஸர நே பஹுத கியா। கபீ கபீ ஸோசதா ஸர ஐஸா க்யோஂ கரதே ஹைஂ, க்யா உநகோ அபநா கரியர ஆகே நஹீஂ படாநா। லேகிந, உநகே சேஹரே கீ நிஸசிஂததா ஆஸ்வஸ்த கரதீ। ஸாரே ஸவாலோஂ கோ ஸாஂத கர தேதீ। லேகிந கே புலேடந பநாநே வாலே லோகோஂ பர கோப்த ஹோதீ கி கைஸே லோக புலேடிந பநா ரஹே ஹைஂ। லேகிந ஜப அஸோக ஸர புலேடிந பநாதே தோ மஜா ஆ ஜாதா, லேகிந மைஂ ஜப ஹோதா தோ வோ புலேடிந யா தோ குத அபநா பநாயா புலேடிந படதே யா கோஸிஸ மேஂ ரஹதே கி மைஂ படூஂ। லேகிந உநகா புலேடிந படநா ஆஸாந பீ நஹீஂ ஹோதா தா। ஸாத ஹீ யே டேஂஸந கி அஸோக ஸர பீஸீஆர மேஂ மௌஜூத ஹைஂ।
[1940]
கல தில்லீ மேஂ பாரீ பாரிஸ ஹுஈ, இதநீ கி.... கிதநே விஸால பேட ஔர கம்பே பூமிஸாயீ ஹோ கஏ। ஸடக பர ஜாம மேஂ பஂஸே பஂஸே படீ கோப்த ஹோ ரஹீ தீ, ஸமஜ நஹீஂ ஆ ரஹா தா கி தோடீ பூஂதாபாஂதீ ஹோ யா மூஸலாதார பாரிஸ ஸடகேஂ பட ஸே ஜாம ஹோ ஜாதீ ஹைஂ। சௌராஹோஂ, கலியோஂ, திராஹா ஸப ஜகஹ காடியாஂ பஂஸீ ஹுஈ। ஹர கோஈ ஸபகே ஊபர ஸே நிகல ஜாநா சாஹதா தா। ட்ரைபிக ஸிகநல கராப தோ தே ஹீ। லேகிந பாரிஸ நே ஜைஸே மேரீ ஹீ தரஹ ஸபகோ குஸ்ஸே ஸே பர தியா தா। இதநா குஸ்ஸா கி மேரீ தோபஹியா, ஏக கார வாலே ஸே பஸ "சுஆ" ஹீ தா கி வோ உபல படா மேரே ஊபர। யஹாஂ தக கி ஜாம குலநே கே பாத பீ அபநீ காடீ மேரே ஆகே பீசே கரதா ரஹா ஜைஸே வோ முஜே மார தேநே கோ ஊதாரு ஹோ। மைஂ ஸோச ரஹா தா கி இதநே "சுநே" கீ, பதா நஹீஂ முஜே கிதநீ படீ ஸஜா தேநா சாஹதா ஹை யே। மை டர பீ கயா கஹீஂ ந கஹீஂ। காடீ கே அஂதர தீந முஸடஂடே பார பார ஜாஂக ரஹே தே। வோ போல க்யா ரஹே தே யே பதாநே கீ ஜருரத நஹீஂ। ஐஸா மைஂநே கஈ பார தூஸரே லோகோஂ கே ஸாத ஹோதே தேகா தா தோ அபஸோஸ ஹோதா தா ஔர ஸப கீ தரஹ லோகோஂ கே "ஸிவிக ஸேஂஸ" கோ கலியாதா। லேகிந, கல முஜே ஹஜாரீ ப்ரஸாத த்விவேதீ யாத ஆ கஏ। க்ரைஜ்யூஏஸந கே தௌராந ஹஜாரீ ப்ரஸாத த்விவேதீ ஜீ கா ஏக லலித நிபஂத படா தா
"நாகூந க்யோஂ படதே ஹைஂ"। நிபஂத மேஂ ஏக பச்சா அபநே பிதா ஸே பூசதா ஹை கி நாகூந க்யோஂ படதே ஹைஂ। ஜவாப ஜோ முஜே ஸமஜ மேஂ ஆயா வோ யே கி ஆதிம ஜமாநே மேஂ மநுஷ்ய ஜப அபநே ஹாதோஂ ஸிகார கரதா தா தோ நாகூந கஈ பார பாடநே சீரநே மேஂ படே காம ஆதே தே। லேகிந மநுஷ்ய தீரே தீரே ஸப்ய ஹோதா கயா தப மநுஷ்ய நே நாகூநோஂ கோ பீ நியஂத்ரண மேஂ ரகநா ஸீக லியா। யாநீ நாகூந ஹமாரீ அஸப்ய வ்யவஹார கா ப்ரதீக ஹை ஜிஸநே ஹமேஂ ஹஜாரோஂ ஸாலோஂ கீ ஸீக கே பாத நேல கடர ஸே காடநா யாநீ நியஂத்ரண மேஂ ரகநா ஸீக லியா ஹை। லேகிந, யே படநா ஆஜ பீ பஂத நஹீஂ ஹுஏ ஹைஂ। நாகூந தோ படதே ரஹதே ஹைஂ...ஔர அகர ஆப கிஸீ ஸடக ஜாம மேஂ பஂஸே ஹோஂ தோ பிர தோ லகதா ஹை கி யே ஔர தேஜீ ஸே படதே ஹைஂ। பதா நஹீஂ யே நாகூந கிஸே, கப கிதநா நுகஸாந பஹுஂசா ஜாஏஂ। யே ஔர பாத திமாக மேஂ ஆஈ கி கஹீஂ நாகூந கா ஸஂபஂத ஹமாரீ திமாகீ பிதரத ஸே தோ நஹீஂ। அகர ஐஸா ஹை, தோ ஸப்தாஹ மேஂ ஏக திந நஹீஂ பல்கி ஹர ரோஜ நாகூந காடநே படேகேஂ।......
ஸஂகர ஸிஂஹ வாதேலா, கோவிஂதாசார்ய, உமா பாரதீ, மதநலால குராநா, கல்யாண ஸிஂஹ, பாபுலால மராஂடீ.....ஜஸவஂத ஸிஂஹ। இந ஸப நாமோஂ மேஂ க்யா காேமந ஹை। யஹீஂ கி இந்ஹேஂ யா தோ பார்டீ வித டிபரேஂஸ நே யா தோ பார்டீ கே நிகால பாஹர கியா யா பிர யே குத பாஜபா கோ சோட சலே। இஸ ஸூசீ மேஂ ஔர கஈ நாம ஜோடே ஜா ஸகதே ஹைஂ, இஸமேஂ கோஈ ஸக நஹீஂ। கஈ நாம இஸமேஂ வாபஸ பார்டீ மேஂ ஆஏ ஔர பிர கஏ பீ। ஜஸவஂத ஸிஂஹ நயா நாம ஹைஂ, ஆஂகோஂ மேஂ ஆஂஸூ லிஏ பார்டீ ஸே நிகாலே ஜாநே கே பாத ஜப யே பௌஜீ மீடியா ஸே பாத கர ரஹா தா தோ ஏக பார தோ தில பர ஆயா। காஸ பாத ஜாநநே கீ க்யா ஹை, வோ யே கி பாஜபா கோ யே வரதாந மிலா ஹை கி இஸ பார்டீ ஸே ஜோ பீ பாஹர ஜாஏகா யா பேஜா ஜாஏகா வோ ஜிஂதா நஹீஂ ரஹேகா...மதலப ராஜநீதிக தௌர பர வோ யா தோ ஹாஸிஏ பர ஹோகா யா கத்ம ஹோ ஜாஏகா। லேகிந, பாஜபா கோ ஸாப யே ஹை கி வோ அபநே பைர பர குல்ஹாடீ ஜருர சாலாஏகா...ஔர ஏக ஏக கரகே உஸகே மஹாரதீ கிரதே ஜாஏகேஂ, நதீஜா பாஜபா கர்த ஔர கர்த மேஂ கிரதீ சலீ ஜாஏகீ। மேரீ நஜர தோ இஸ பர ஹை கி அகலா நஂபர கிஸகா ஹை। ராஜஸ்தாந மேஂ வஸுஂதரா ராஜே நே விரோத கா பிகுல பஜா தியா ஹை। ராஜஸ்தாந மேஂ கமாஸாந ஜாரீ ஹை। ஜிந்நா கீ பாத கிஏ பகைர தோ யே ஆலேக அதூரா ஹை। ஜிந்நா கா ஜிந்ந பதா நஹீஂ உஸீ பார்டீ கோ லபேடே மேஂ க்யோஂ லே ரஹா ஹை ஜோ உஸகீ ஸபஸே படீ விரோதீ ரஹீ ஹை। இஸநே ந தோ ஆடவாணீ கோ சோடா ஔர ந அப ஜஸவஂத கோ। லேகிந, லாேஜிக கீ பாத கரேஂ தோ மாந லேஂ கி ஜஸவஂத நே ஜிந்நா கோ மஹாபுருஷ பதாயா தோ உஸகே லிஏ 600 ஸே ஜ்யாதா பந்நோஂ கீ தலீல பீ தீ। லேகிந, ஆடவாணீ நே தோ ஸப பாதேஂ ஹவா ஹவாஈ கீ। லேகிந, கிஸகோ ஜ்யாதா ஸஜா மிலீ। ஏக ஆஜ பீ பார்டீ மேஂ ஸீர்ஷ பர விராஜமாந ஹை வஹீஂ தூஸரா பாஜபா கா ராவண கோஷித ஹோ சுகா ஹை। ஆடவாணீ நே தோ ந ஸிர்ப பார்டீ கோ பதநாம கியா பல்கீ பார்டீ கஈ பார ஹரவாயா ஹை। பார்டீ கோ கந்ப்யூஜ பீ கியா ஹை। பார்டீ கீ ஸபஸே படீ சுநௌதீ ஆஜ யஹீ ஹை கி வோ ஆரஏஸஏஸ கீ லாஈந பர சலநா சாஹதீ ஹை கி மத்ய மார்க அபநாநே வாலீ பார்டீ ஹை। இஸ கந்ப்யூஜந கே ஸபஸே படே ஜிம்மேதார ஆடவாணீ ஹீ ஹைஂ। இஸகீ ஸஜா உந்ஹேஂ தோ அபீ தக நஹீஂ மிலீ லேகிந பார்டீ ஜருர புகத ரஹீ ஹை। 
--பாக ஏக-- 
